معرفی و متن‌شناسی نسخۀ خطی جواهرالاسرار رشیدای تبریزی

زمینه و هدف:‌ دست‌نوشته هایی که از پیشینیان برجای مانده اند و اصطلاحاً نسخۀ خطّی خوانده میشوند، بخش مهمی از میراث فرهنگی هر ملت و مملکتند و از همین روی، نگهداری، مراقبت و تصحیح و تحقیق آنها به شیوۀ علمی از واجبات فرهنگی است. مثنوی جواهرالاسرار سرودۀ رشیدای تبریزی یکی از همین نسخه های ارزشمند است که اینک در دست تصحیح نگارندگان و این مقاله برای معرفی آن سامان یافته است. از نظر پیشینه، تا کنون دربارۀ این مثنوی که دو نسخه از آن برجای مانده، پژوهشی انجام نشده است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسشهاست که جواهرالاسرار به چه موضوعاتی پرداخته؟ چه ساختاری دارد؟ و با چه سبک و سیاقی سروده شده است؟ روش مطالعه: این پژوهش، مطالعه ای نظری است که به روش کتابخانه ای و شیوۀ توصیفی و تحلیلی انجام شده است. محدوده و جامعۀ موردمطالعه، نسخۀ خطی جواهرالاسرار است که دو نسخه از آن بدست آمده است. یافته ها: مثنوی جواهرالاسرار چنانکه از نامش پیداست در موضوع کانی‌شناسی است و از همین ‌روی بجز ارزشهای ادبی از نظر تاریخ علم نیز ارزشهای ویژه دارد. رشیدا در این منظومه با تکیه بر تخصص خود در زمینۀ جواهرشناسی و بهره مندی از کتابهای این فن، دربارۀ گوهرها، معادن آنها، انواع آنها، قیمت آنها و... سخن گفته است. نتیجه گیری: موضوع این مثنوی در اصل کانی‌شناسی است و سراینده به تفصیل در هشت باب دربارۀ هشت گوهر قیمتی سخن گفته و به مناسبت از داستان و تاریخ یاری گرفته، و با گونه ای نوآوری در مثنوی، هر بحث و بخش را با یک رباعی آغاز کرده، و از نظر زبانی و ادبی بیش از هرچیز به ترکیب‌سازی و تصویرپردازی توجه داشته است.