سبک شناسی نسخۀ خطی دلگشانامه

زمینه و هدف: نسخه های خطی، گنجینه های ناشناخته و ذخایر فرهنگی هر ملتی است که اهتمام به شناساندن و بررسی همه‌جانبۀ این آثار از وظایف اصلی محققان و پژوهشگران است. یکی از این میراث ماندگار، حماسۀ تاریخی دینی دلگشانامه است که میرزا ارجمند آزاد کشمیری، آن را در موضوع قیام مختار در نیمۀ اول قرن دوازدهم هجری قمری در بحر متقارب و در 15450 بیت سروده است. هدف از این پژوهش، معرفی نسخه های خطی و بررسی ویژگیهای سبک شناسانۀ دلگشانامه از منظر زبانی، ادبی و فکری است.روش مطالعه: پژوهش پیش رو، مطالعه ای نظری است که به روش کتابخانه ای و شیوۀ توصیفی تحلیلی انجام شده است. محدوده و جامعۀ موردمطالعه، نسخ خطی دلگشانامه است که در کتابخانه های ایران و جهان موجود است. یافته ها: محتوای این اثر دارای ویژگیهای سبک خراسانی از قبیل لغات و ترکیبات قدیمی، کاربرد افعال در شکل کهن، استفاده از آرایه های ادبی، تشبیهات مفرد و حسی، و کنایات قابل درک است. شاعر با ابتکار و نوآوری در بهره گیری از شگردهای بدیعی و بیانی، داشتن برخی ویژگیهای زبانی و ادبی نسبتاً بدیع و استعمال وسیع لغات و ترکیبات حماسی توانسته است امکانات زبانی را در خدمت اندیشه های دینی و موضوع حماسی اثر بکار گیرد.نتیجه گیری: نتایج تحقیق و بررسی نشانگر آن است که «آزاد» با ذوقی سرشار در سرودن این اثر خوش درخشیده و در پیروی از شاعران سبکهای پیش از خود بویژه فردوسی، سعدی و نظامی موفق بوده است. انتخاب بحر متقارب در این اثر بعلت زیادی هجاهای بلند و ختم شدن به رکن مقصور، باعث نزدیکی به اسلوب زبان حماسی شده است، توصیف قهرمانان، میدانهای جنگ، مبالغه های خیال‌انگیز و خوارق عادات و کرامات در این منظومه کاملاً مشهود است. در بخشهایی از این مثنوی بویژه ساقی نامه ها و ذکر اصطلاحات حکمی و غنایی در پند و اندرز و بیوفایی دنیا، زبان حماسی و غنایی درآمیخته است.