بررسی سیر تحول مولفه های اجتماعی سیاسی شعر معاصر از مشروطه تا معاصر (میرزادۀ عشقی، ملک الشعرای بهار، نیمایوشیج، احمد شاملو، هوشنگ ابتهاج، قیصر امین پور)

پیشینه و اهداف: در مورد مولفه های سیاسی اجتماعی شعر معاصر در کتابها و پژوهشهای متعدد، بررسیهای بسیار انجام شده است اما سیر تحول مولفه های شاخص در سه دورۀ مشروطه، پهلوی و انقلاب اسلامی در پژوهشها مورد توجه نیست. در این مقاله با هدف شناخت مولفه های مهم و شاخص این دوره ها و بررسی سیر تحول آن، اشعار شش شاعر برجسته بررسی شده است. روش مطالعه: نگارش مقاله بصورت توصیفی تحلیلی با روش کتابخانه ای انجام گرفته است و از شاعران برجستۀ سه دوره: مجموعه اشعار میرزادۀ عشقی، ملک‌الشعرای بهار، نیمایوشیج، احمد شاملو، هوشنگ ابتهاج و قیصر امین‌پور برای بررسی مولفه ها و سیر تحول آنها انتخاب شده است. یافته ها: مولفه های مشروطه خواهی، جمهوری، استبداد، استعمار و مضامین مرتبط با آنها، آزادی، وطن، زن، فقر طبقۀ فرودست و ظلم فرادست، جهل مردم در دورۀ مشروطه؛ مولفه های استبداد، استعمار، آزادی، فقر در دورۀ پهلوی و مولفه های وطن، انقلاب اسلامی، آزادی، پایداری و دفاع مقدس در دورۀ انقلاب اسلامی، مولفه های اصلی ادب سیاسی اجتماعی است. نتیجه گیری: ادب سیاسی اجتماعی از انواع ادبی مشخص و برجسته در ادبیات معاصر است که همگام با تحولات سیاسی اجتماعی جامعه، از دورۀ مشروطه آغاز شد؛ در دورۀ پهلوی، تثبیت شد و در دورۀ انقلاب اسلامی به ادب انقلاب اسلامی و پایداری وصل شد. مولفه های مشروطه خواهی، جمهوری و زن، در دورۀ مشروطه جزو مولفه های اصلی است و در دورۀ پهلوی و انقلاب اسلامی، شاخصۀ سبکی ندارد. در دورۀ پهلوی استبداد و استعمار و مضامین مرتبط با آن، مولفه های اصلی است که قبل از کودتا با روحیۀ مقاومت همراه است اما بعد از کودتا ناامیدی و یاس است. در دهۀ چهل با شکل‌گیری جریان مقاومت، بار دیگر مولفه های پایداری، استبداد و استعمارستیزی در این جریان به صدر مضامین میرسد و با پیروزی انقلاب اسلامی مولفۀ استبداد و استعمار کنار میرود و امید و آزادی ستایش میشود اما با آغاز جنگ تحمیلی، مولفه های وطن، پایداری و دفاع مقدس، شاخصۀ سبکی میشود.