تحلیل سبک‌شناسی مثنوی ناز و نیاز عبدالرزّاق بیگ دنبلی

زمینه و هدف: مثنوی «ناز و نیاز» سرودۀ عبدالرزاق بیگ دنبلی، متخلّص به «مفتون» مورّخ، شاعر، ادیب، مفسّر و مترجم دورۀ بازگشت ادبی است. وی این منظومه را بقصد نظیره‎گویی، با تاثیر از خسرو و شیرین نظامی گنجوی سروده است و مختصّات سبک عراقی در آن قابل رویت میباشد. در پژوهش حاضر این منظومه در سه سطح زبانی، ادبی و فکری مورد تحلیل سبک شناسی قرار گرفته است. سوال اصلی پژوهش این است که مهمترین ویژگیهای سبکی عبدالرزّاق، در مثنوی ناز و نیاز کدامند؟روش مطالعه: روش گردآوری اطلاعات در این مقاله براساس مطالعات کتابخانه ای بوده و تحقیق به شیوۀ توصیفی تحلیلی انجام شده است.یافته‌ها: دنبلی متناسب با سبک منظومه سرایی در ادبیات فارسی، مثنوی ناز و نیاز را سروده و یکی از شاعران خوش‌قریحۀ دورۀ بازگشت است که در پیروی از سبکهای شعری پیشین موفق بوده است. نتیجه‌گیری: شاعر در سطح زبانی، از وزن هزج مسدس مقصور و با بسامد بالا از قوافی و ردیفهای تک‌واژه ای اسمی و فعلی استفاده کرده است. در سطح لغوی و نحوی کاربرد و استعمال پیشاوندها، پساوندها و لغات کهن، واژگان عربی، اصطلاحات مختلف در شعرش دیده میشود. در سطح ادبی متناسب مضمون عاشقانه و تعلیمی، کاربرد انواع صورخیال تشبیه، استعاره و بدیع معنوی تلمیح و اغراق فراوانی سبکی دارد. در سطح فکری در کنار مضمون عاشقانه که موضوع اصلی آن است، به مضامین تعلیمی و مذهبی و ساقینامه توجه کرده است؛ همچنین در اندیشه‌های او باور به اعتقادات عامیانه و جبرگرایی نیز وجود دارد.