تحلیل سبک‌شناسانۀ دو قسمت شاهنامه (اساطیری- حماسی و تاریخی)

زمینه و هدف: متن شاهنامه علیرغم تصور رایج، متنی یکنواخت و یکدست نیست و اگر آرای برخی شاهنامه‌پژوهان مبنی بر تقسیم شاهنامه به دو بخش اساطیری و تاریخی را بپذیریم، میتوان گفت علاوه‌بر موضوع، از دیدگاه سبکی نیز تفاوتهایی میان این دو بخش وجود دارد.روش مطالعه: در این پژوهش که به روش تحلیلی، توصیفی انجام ‌شده، قریب به دویست بیت از دو بخش یادشده ازنظر زبانی بررسی و با هم مقایسه شده است. گزینش ابیات به این صورت بوده که از ابتدا تا پایان شاهنامه، به‌استثنای ابیات دقیقی، بعد از هر هزاربیت، چهار بیت انتخاب و بررسی ‌شده است. آمارهای بدست‌آمده در سه ‌شاخۀ سبک‌شناسی زبانی یعنی آوایی، لغوی و نحوی ارائه و تحلیل‌ شده‌اند. یافته‌ها: با تکیه ‌بر بررسی ابیاتی که از دو قسمت شاهنامه انتخاب شد و مورد تحلیل قرار گرفت، میتوان گفت این کتاب برخلاف برخی نظریه‌ها مبنی بر یکنواختی و یکدستی آن، ساختاری واحد و یکپارچه ندارد و از دیدگاه سبک‌شناسی در سطوح مختلف زبانی، فکری و ادبی اختلافات و تفاوتهای چشمگیری در آن دیده میشود. به‌عبارتی‌دیگر تفکیک شاهنامه به دو بخش اسطوره‌ای و تاریخی، تنها بواسطۀ مضامین مطرح‌شده نیست بلکه زبان و سبک بیانی متفاوت فردوسی در هریک از این دو بخش، مبنای تفکیک است.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش، فرض پیش‌گفته را تایید میکند. از نظر آوایی تفاوتها حاکی از تنوع و قوت موسیقیایی و آوایی بخش اول نسبت‌ بهبخش دوم است. ازنظر لغوی، بخش اول با داشتن لغات و نامهای کهن و استفادۀ بیشتر از افعال پیشوندی، رنگی کهنتر نسبت‌به بخش دوم دارد. در سطح نحوی نیز تقدم فعل و گروه اضافی در دمیدن روح حماسی به بخش اول موثر بوده و آن را از بخش دوم متمایز میکند.