تحلیل سطح فکری مثنوی با بررسی چند نکتۀ اجتماعی در آن

زمینه و هدف: غنای ادبیات فارسی زمینۀ مطالعۀ نظام، قوانین و ارزشهای فرهنگی و اجتماعی دوران گذشته را فراهم میسازد و آثار ادبی بازتاب‌دهندۀ ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی و مبین ارزشها و پایگاههای اجتماعی زمانۀخویش هستند. یکی از جدیترین عرصه‌هایی که مسائل اجتماعی و فرهنگی را در خود منعکس کرده، ادبیات عرفانی است. در واقع عرفا همواره دیدگاههای خود را نسبت ‌به مسائل جامعۀ پیرامون، با چاشنی عرفان و تصوف درآمیخته‌اند و در راستای اصلاح رابطۀ مخلوق با خالق و عابد با معبود، کوشیده‌اند روابط اجتماعی و اخلاقی را نیز بهبود بخشند و با آشنا ساختن انسان به اصل الهی خویش، از ناهنجاریهای اجتماع بکاهند. در اینپژوهش با شیوۀ توصیفی – تحلیلی، مثنوی معنوی، بعنوان مهمترین اثر در حوزۀ ادبیات عرفانی فارسی، از منظر پرداخت به مسائل اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است. روش مطالعه: این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی کوشیده است سبک فکری مولانا را در رابطه با مولفه‌ها و مسائل اجتماعی در مثنوی معنوی بازشناسی نماید. گردآوری داده‌ها در این پژوهش از طریق فعالیت کتابخانه‌ای صورت گرفته و بخشی از محتوای مقاله محصول تاملات شخصی نویسنده است.یافته‌ها: مولانا اکثر انتقادات اجتماعی خود را در قالب تمثیل و داستانهای هزل یا طنزآمیز ارائه کرده است. او احتمالاً با توجه به گستردگی طیف مخاطبان خود، و همچنین خارج کردن تعلیمات خود از حالت خشک و مدرسی، این رویکرد را از خود نشان داده است. البته اجتناب از انتقاد صریح بدلیل شرایط سیاسی را نیز میتوان به این دلایل افزود.نتیجه‌گیری: مولانا معمولاً در لایه‌های پنهان تمثیل دیدگاه خود را نسبت‌ به جامعۀ نابسامان اعلام نموده و موضع خود را در قبال مسائل گوناگونی همچون ظلم، بی‌عدالتی، بددینی، تعصب، فقر، ثروت‌اندوزی، جاه‌طلبی، دزدی، رشوه‌گیری، انحرافات جنسی، بیکاری و تن‌پروری، و انحرافات صوفیه و فقها اعلام کرده است.