سیری در دگرگونیهای مضامین عرفانی در تفاسیر قرآن با تکیه بر تفسیر خواجه عبدالله انصاری و صفی علیشاه

از نخستین سده‌ های اسلامی عرفان بعنوان یکی ازارکان معرفت، در کردار و نوشتار بسیاری از فرهیختگان مسلمان راه یافت. مفسران قرآنکریم از جمله کسانی بودند که از این دریای معرفت در تفسیر آیات قرآن بهره گرفتند.در این مقاله به سیر دگرگونیهای مضامین عرفانی در تفاسیر قرآن خواجه عبداللهانصاری و صفی علیشاه، که به دو دورۀ مختلف عرفان تعلق دارند، پرداخته شده است.بررسیها نشان میدهد که خواجه عبدالله انصاری عارف قرن پنجم هجری در نثر مسجع خویشو در قالب مناجات، علاوه بر طرح مضامین عرفانی و سیر و سلوک عملی، به مسائل اخلاقیو تعلیمی نیز اشاره ای دارد. صفی علیشاه عارف قرن سیزدهم خود تفسیری منظوم از قرآننگاشته و در آن مضامین عرفانی را در قالب سیر و سلوک عملی بیان کرده است؛ وی درروش تفسیر عرفانی خویش به تفسیر کشف الاسرار میبدی نظر داشته است. گاهی نیز اینمضامین رنگ فلسفی به خود میگیرد؛ بگونه‌ای که آمیخته شدن حکمت و عرفان و نزدیک شدنعقل و دل را در این تفسیر میتوان بخوبی مشاهده کرد.