بررسی سبکی نسخۀ خطّی «غرائب الاسرار» اثر «خواندمیر»

«غرائب الاسرار» نوشتۀ غیاث الدین خواندمیر نوادۀ دختری میرخواند صاحب کتاب «روضه الصفا» از مورخان و نویسندگان قرن دهم هجری، یعنی اواخر دورۀ تیموری و اوایل دورۀ صفوی است، در بیان شگفتیهای ربع مسکون، غرائب بلاد و بحار و انهار و جزایر و مبنی است بر عجایب اشکال و اطوار بعضی از آدمیان که نویسنده در آن حکایاتی را بشیوۀ روایی با رویکردی استنادی نوشته و در اغلب حکایات، مطلب را با ذکر سند روایت کرده است؛ اگرچه متن اصلی غرایب الاسرار بشیوۀ ساده و مرسل به نگارش درآمده، اما وجود بیش از حدّ واژگان، ترکیبها و عبارتهای عربی و نیز پیروی از ساختهای زبان عربی در جمله سازیها در مقدمه و برخی موارد، سبک نگارش را مصنوع میکند. این ویژگی، درواقع ویژگی سبکی غالب بسیاری از آثار تاریخی و علمی قرنهای دهم هجری است. در این مقاله کوشیده شده ویژگیهای سبکی خواندمیر در غرائب الاسرار به لحاظ زبانی (صرفی و نحوی)، ادبی و فکری و محتوایی بررسی شود؛ نثر کتاب - جز در مقدمه که به آرایه های ادبی آمیخته و همراه با شعر است- نثری نسبتاً ساده است که نویسنده در آن قصد هنروری ندارد، اما در کل کتاب (چه مقدمه و چه متن) استفاده از واژه ها و عبارات و ترکیبات عربی بوفور دیده میشود.