شیوه‌ها و کارکردهای کم گرفت در غزلهای حافظ

یکی از مشخصه‌های اصلی شعر حافظ بلاغت کلام اوست. او با بکارگیری شگردهای مختلف ادبی توانسته به این مهم دست یابد. یکی از مشخصه‌های سبکی شعر حافظ و راهکارهای او برای پررنگ کردن صبغۀ بلاغی اشعارش، استفاده از کم گرفت با بسامد بالاست که تاکنون از دید حافظ پژوهان و حافظ شناسان پنهان مانده است. کم گرفت، ابزاری بلاغی و ادبی است که نقطۀ مقابل اغراق به‌شمار میرود و مطلبی، کسی یا چیزی را ضعیفتر، فروتر یا کمتر از حد خود نشان‌دادن یا بیان کردن است. در پژوهش حاضر، ابتدا با تکیه بر نظر اُدبا و صاحبنظران تعریف جامع و کاملی از کم‌گرفت ارائه، سپس روشهای ایجاد مفهوم کم‌گرفت و اغراض آن دراشعار حافظ به روش مطالعۀ کتابخانه ای و به عنوان نکته‌ای سبک‌شناسانه بررسی وتحلیل شده است. برایند پژوهش نشان میدهد که حافظ با تکیه بر گستردگی قلمرو دانش زبانی و بلاغی خود با استفاده از واژه هایی مانند کم و کمتر، ترسم، گویی یا گوییا، مگر، بهتر، اندکی و... توانسته مفهوم کم گرفت را در کلام خود ایجاد کند. کم گرفت در شعر او کارکردهای معنایی و زیبایی‌شناسی نیز دارد که از میان کارکردهای معنایی میتوان به تواضع و کم گرفت خویش، اعتراض توام با احتیاط، احترام، پند و اندرز و از میان کارکردهای زیبایی‌شناختی به تناسبات لفظی اشاره کرد.