تحلیل سبک شناسانۀ «تاریخ رشیدی» اثر «میرزا محمّد حیدر دوغلات»

دانش سبک شناسی برای پژوهشگر زمینه ای فراهم میکند تا بتواند به شیوه ایروشمند، به لایه های گوناگون منظومۀ فکری نویسنده راه یابد. در پژوهش پیش رو، با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی و بهره گیری از روش استقرایی مبتنی بر توصیف و تحلیل، مولّفه های سبکی کتاب «تاریخ رشیدی» اثر «میرزا محمّد حیدر دوغلات» را درلایه های آوایی، واژه ای، نحوی، بلاغی و ایدئولوژیک مورد واکاوی قرار داده ایم.بزعم نگارنده، توانایی مثال زدنی مولّف کتاب، در کاربرد زبان و سبکِ تاریخ نگاری، این امکان را به پژوهشگر میدهد که متن را در لایه های مختلف بررسی کند. برای مثال، بهره مندی نویسنده از انواع جناس، سجع و تکرار به عنوان موسیقی درونی و نیز ابیات فراوان از شاعران اعصار گوناگون به عنوان موسیقی بیرونی، سبب ایجاد لایۀ آوایی کلام شده است. در لایۀ واژه ای، رقابت جذاب واژه های انتزاعی و حسی در سرتاسر متنسبب شده است تا مخاطب با تامّل بیشتری متن را بخواند. در لایۀ نحوی، کاربرد ویژگیهای گوناگون فعل (کاربرد ترکیب خاص، ساختمان فعل، زمان و ترکیبات اضافی-وصفی) به شکل متنوع گویای تسلط چشمگیر نویسنده در این حوزه است. در لایۀ بلاغی، بسامد بالای تشبیه و تضمین بر هنری تر شدن و استحکام متن افزوده است و در لایۀ ایدئولوژیک نیز، نویسنده، ضمن بازگویی وقایع تاریخی، با کاربست شاخصهای برجستۀ لایه های دیگر، سعی در شکل دهی نوعی مفاخره و ابراز نبوغ خود دارد.