درآمدی بر انواع و چگونگی کاربرد نماد در شعر دفاع مقدس

«نماد» کلمه‌ای است که علاوه بر معنی ظاهری،طیف معنایی گسترده‌ای را به خواننده القا کند. به دلیل این که نماد ماهیت متنوع ورازآمیز دارد و نیز تحت تاثیر شرایط اجتماعی و سیاسی است، اهمیت آن در شعر معاصر واز جمله شعر دفاع مقدس بسیار زیاد است. بنابراین چگونگی و انواع نمادها، ویژگیها وکیفیت به کارگیری آنها در این حوزۀ شعری اهمیت فراوان دارد. این پژوهش با روشکتابخانه‌ای و شیوۀ توصیفی-تحلیلی جهت رسیدن به پاسخی قابل اعتماد برای این مسالهبه بررسی نماد در هفده کنگرۀ شعر دفاع مقدس و نیز اشعار برجستگانی چون سلمانهراتی، حسن حسینی و طاهره صفارزاده پرداخته است. نمادها در شعر دفاع مقدس، از نظراجزا و عناصر تشکیل دهنده به دو گروه کلی نمادهای مرتبط با طبیعت و نمادهایغیرطبیعی و از جهت معنایی به دو دستۀ نمادهای سیاه و نمادهای سفید تقسیم میشوند؛البته در این محدوده، تقابل معنایی و تحول و گسترش مفاهیم نمادها از ویژگیهای اصلیآنها به شمار می‌آید. کاربرد نماد در شعر دفاع مقدس نوعاً پیرو دو حالت است: یاشعر فضای نمادین ندارد و شاعر جهت غنای ادبی بیشتر، نماد را به کار میگیرد و یافضای حاکم بر شعر، نمادین است؛ در این صورت برای رسیدن به معنا و تصویر درست ازشعر، نمادها باید حتماً در ارتباط با هم در نظر گرفته شوند. نمادهای سفید در اشعاردفاع مقدس بسامد زیادی نسبت به نمادهای سیاه دارند (جهت القای معانی ومضامین مثبت)و برای تصویرسازی مفاهیم حول دو محور خیر و شر بسیاری از این نمادهای سفید درتقابل نمادهای سیاه یا در بافتی نمادین خلق میشوند و یا تحول معنایی پیدا میکنند.