مقایسۀ عاشقانه‌های حماسی و غنایی (با تکیه بر «زال و رودابه»، «رستم و تهمینه» و «بیژن و منیژۀ» شاهنامۀ فردوسی و «خسرو شیرین» و «لیلی و مجنون» نظامی)

مقالۀ حاضر، برآن است، عاشقانه‌های ادب حماسی و غنایی را با استناد به شواهد مثال شعری بکاود و تفاوتهای این دو را برشمارده، تحلیل کند. مهمترین پرسش پیش روی، این است که: با توجه به تفاوتهای سبک خراسانی و عراقی، عاشقانه‌های حماسی- به عنوان یکی از نمودهای سبک خراسانی-(«زال و رودابه»، «رستم و تهمینه»، «بیژن و منیژۀ» شاهنامه) با عاشقانه‌های غنایی- به عنوان یکی از نمودهای سبک عراقی-(«خسرو شیرین» و «لیلی و مجنون» نظامی) دارای چه وجوه تفاوتیاست؟ یافته‌های تحلیلی این پژوهش چنین است: عشق در عاشقانه‌های حماسی، امری حاشیه‌ای به شمار میرود و در کنار دلاوریها معنا مییابد، اما عشق در عاشقانه‌های غنایی، هستۀ اصلی داستان و امری زیربنایی است. عاشق، در عشقهای حماسی، با وجود عشق، همچنان ابهت و غرور خود را حفظ کرده، آن را فدای معشوق نمیکند، اما عاشق در عشقهای غنایی،خاکسار، دردمند و نالان است. زنان به عنوان معشوق در عاشقانه‌های حماسی، پیشرو در عشق، فعّال و جسورند، اما در عاشقانه‌های غنایی، منفعل و تاثیر‌پذیرند. وصف زیبایی یار در عاشقانه‌های حماسی، مختصر، ملموس و زمینی است، ولی در عاشقانه‌های غنایی، بسیار مفصّل، لطیف، خیال‌انگیز و فرازمینی. توصیف طبیعت نیز در عاشقانه‌های حماسی، کوتاه، ملموس و زمینی، اما در عاشقانه‌های غنایی، بسیار طولانی، خیال‌انگیز و فرازمینی است.