سیر تحوّل شطح از کتاب النّور بایزید بسطامی تا حسنات العارفین دارا شکوه

کاوش در ساختار صوری و معنوی چند شطح بحث برانگیز قروناولیۀ تصوّف و سایر شطحیاتی که از قرن ششم تا قرن یازدهم در آثار عرفانی دست به دست گشته اند، نشان میدهد که هر چه از سَده هاینخست میگذرد، شطح گویی به تقلید و ابتذال متمایل گشته و از ویژگی های معروف و مرسوم شطح حقیقی فاصله میگیرد.این پژوهش پس از بیان مبانی نظری شطح و ویژگیهای آن، دوران شطح گویی را بنابر منابع موجود، به سه دسته تقسیم میکند؛ بعد ازبررسی شطح هر دوره با محوریّت ویژگیهای قراردادی شطح، به نقد و بررسی دوره ها پرداخته و نشان میدهد شطح حقیقی تنها در دوره هایاوّل تصوّف از زبان بایزید و خَرَقانی و حلّاج شنیده شده است و پس از آن هر چه هست؛ یا تقلید و تکرار، و یا دریافتهای عرفانی است که به تعبیر نادرست و به عنوان شطح، در آثار صوفیه ضبط شده اند.