جستار تطبیقی ویژگی های عروضی غزلیات سعدی، مولوی و حافظ

در پژوهش حاضر، ویژگی های اوزان 4350 غزل سه شاعر شاخص به لحاظ تفاوت ها و تشابهات وزنی و ارتباط با مضامین و معانی آنها مقایسه شده است. چنانکه بسامد اوزان نشان میدهد که بحر رمل و مجتث در غزل سعدی و حافظ و بحر هزج و مضارع در غزل مولوی بیشترین بسامد را دارند. اوزان غزل سعدی و حافظ که در دو سده متفاوت میزیستندمشابهت بیشتری دارند تا اوزان غزل سعدی و مولوی، که هم عصر بوده اند. رایجترین اوزان غزلیات سه شاعر، شامل 30 وزن است که 15 وزن آن بیشتر از سایرین بکار رفته اند. سعدی و حافظ اوزان ابداعی ندارند، در حالیکه نوآوری های وزنی در اوزان متناوب و تکراری مولوی بیشتر مشاهده میشود که چه بسا، مجالس سماع و وجد و اشتیاق اصحاب خانقاه درخلق آنها موثر بوده است. بیشترین کاربرد مختص اوزان بحور متفق الارکاناست که بالاترین بسامد را در شعر سه شاعر نشان میدهد. هرچند برخی از تحقیقات اوزان و معانی آنها را بای یکدیگر مرتبط میدانند، مضامین غزل سعدی؛ مولوی به اوزان خاصی مرتبط نیستند و انواع مضامین نظیر شادی و اندوه و عشق و فراق و وصال و امورعرفانی بدون توجه به وزنی خاص بیان شده اند.