شگردهای خاص سعدی در دو صنعت بدیعی تضاد و متناقض نما

شعر، آفرینش زیبایی با زبان است. شاعر با صور خیال و صنایع بدیعی، سخن خویش را بسان عروسی میاراید. جلوهء عروس سخن، زمانی بیش از پیش میشود که حامل معانی و مفاهیم بلند عاشقانه، عارفانه، اخلاقی و ...نیز باشد. سعدی در غزلیّات خویش ساده، روان و پرمحتوا سخن از جمله صنایع بدیع ادبی است که او به شکلهای گوناگون از » متناقض نما « و » تضاد « . میگوید جهت دستوری و مفهومی و به فراخور موضوع و هدفی که دارد از آنها برای زیبایی آفرینی و بیان مضامین مزبور استفاده میکند. سعدی، گاه به صورت ساده و معمولی امور متضاد را در کلام خود می آورد و مطلب و واقعیّتی را بیان میکند و گاه فنیّ، ظریف و البتّه زیبا و شگفت انگیز هنرنمایی » متناقض نما « میکند یعنی از اجتماع امور متضاد و متناقض، تصویری شگفت، هنری و بدیع به نام خلق میکند که اعجاب انگیز و ذوق پسند است. شاعر با این ترفند شگفت ادبی دست به آشنایی زدایی میزند بنابراین نوعی خلاف آمد)خلاف عادت( نیز به حساب می آید زیرا در خلاف آمد، نکته ای، تصویری، مضمونی می آید که برخلاف چیزی است که ذهن در حالت معمولی و عادی به آن های اوست و بطور کلّی خلاف » متناقضنما « های غزل سعدی بیش از » تضاد «. عادت کرده است آمدهایی که سعدی در غزلیّات خویش می آورد از تصاویر و ترکیبهای پارادوکسی بیشتر است.