میزان پراکنش، تجمع و منشایابی آفت‌کش‌های آلی کلره در طول رودخانه‌های کارون و اروند، استان خوزستان

پایش و کنترل آفت‌کش‌های ارگانوکلره به‌علت ‌خاصیت سرطان‌زایی، اثر سمیت تاخیری و تاثیر این سموم بر سیستم عصبی آبزیان دارای اهمیت زیادی هستند. این تحقیق با هدف بررسی میزان تجمع و مقایسه‌ میزان سموم آلدرین، هپتاکلر، دیلدرین، لیندان و ددت در رسوبات رودخانه‌های کارون و اروند انجام گرفت. پس از نمونه‌برداری از 9 ایستگاه مختلف در طول رودخانه‌های کارون و اروند تا خلیج فارس، نمونه‌ها استخراج، جداسازی و تغلیظ گردیدند و سپس توسط دستگاه کروماتوگرافی گازی مورد آنالیز قرار گرفتند. براساس نتایج به‌دست آمده، بین غلظت آفت‌کش‌ها در ایستگاه‌های مورد مطالعه اختلاف معنی‌داری وجود دارد، به‌طوری‌که ایستگاه دارخوین و حفار در حاشیه‌ رودخانه‌ کارون و نهر خین و جزیره‌ مینو در طول اروند رود به‌دلیل وجود فعالیت‌های کشاورزی دارای غلظت بیشتری از آفت‌کش‌های آلدرین، هپتاکلر، دیلدرین، لیندان و ایستگاه اروند-آبادان دارای غلظت بیشتری از ددت به‌واسطه‌ وجود کارخانه‌ تولید سم امشی بوده است.  نتایج مطالعه نشان داد اختلاف معنی‌داری بین غلظت سموم وجود دارد و هپتاکلر و ددت به‌ترتیب بیشترین و کمترین غلظت را در رسوبات دارند و به‌طور کلی ترتیب غلظت سموم در رسوبات در رودخانه‌های کارون و اروند به‌صورت هپتاکر > لیندان > آلدرین > دیلدرین > ددت بود. مقایسه‌ سموم در طول فصول سرد و گرم در ایستگاه‌های مختلف نشان می‌دهد غلظت تمام سموم در فصل سرد در همه‌ ایستگاه جزء ایستگاه‌های اروند رود–مصب اروند-خلیج فارس و خلیج فارس بالاتر بوده است. براساس نتایج می‌توان نتیجه‌گیری کرد که غلظت آفت‌کش‌ها  در ایستگاه‌های داروخوین، جزیره‌ مینو و نهر خین از میزان استانداردها بالاتر بوده است و همچنین کشاورزی، صنعت، شهرنشینی و بقایای گذشته منشا اصلی ورود آفت‌کش‌ها به محیط رودخانه‌ها هستند.

distribution, accumulation, and origin of organochlorine pesticides (ocps) the karun and arvand river in khuzestan province

monitoring and controlling organochlorine pesticides (ocps) is of great importance due to their carcinogenic properties, delayed toxicity effects, and adverse impacts on the nervous systems of aquatic organisms. this study was conducted to investigate the accumulation levels and compare the concentrations of aldrin, heptachlor, dieldrin, lindane, and ddt in sediments of the karun and arvand (shatt al-arab) rivers. nine sampling stations were selected along the rivers from the karun river to the persian gulf. after sample collection, the sediments were extracted, purified, and concentrated, followed by analysis using a gas chromatograph equipped with an electron capture detector (gc-ecd). the results revealed significant differences in pesticide concentrations among the sampling stations. stations darkhovain and hafar along the karun river, and nahrekhain and minoo island along the arvand river, exhibited higher concentrations of aldrin, heptachlor, dieldrin, and lindane, which can be attributed to intensive agricultural activities in these areas. the arvand-abadan station showed the highest ddt concentration, likely due to the presence of a historical pesticide manufacturing plant. overall, heptachlor exhibited the highest concentration, while ddt showed the lowest among the analyzed pesticides. the general order of pesticide concentrations in the sediments was: heptachlor > lindane > aldrin > dieldrin > ddt. seasonal comparisons indicated that pesticide levels were generally higher during the cold season across most stations, except at the estuarine sites (arvand estuary and persian gulf). furthermore, concentrations at darkhovain, minoo island, and nahrekhain exceeded established environmental quality standards. the findings suggest that agriculture, industrial activities, urbanization, and legacy contamination are the primary sources of ocps entering the riverine environment. effective regulatory measures and continuous monitoring are therefore essential to mitigate the ecological and health risks associated with these persistent pollutants.