بررسی رابطه‌ الگوی فضایی عناصر سیمای سرزمین و ترجیحات گردشگران در منطقه‌‌ جنگلی چهل‌چای مینودشت، استان گلستان

الگوی فضایی عناصر سیمای سرزمین نقش مهمی در شکل‌گیری تجربه‌ گردشگران و ترجیحات آنان ایفا می‌کند. نحوه‌ توزیع، تنوع و چیدمان این عناصر، از جمله پوشش‌های طبیعی، کاربری‌های اراضی، مسیرهای ارتباطی و محورهای بصری، تاثیر مستقیمی بر جذابیت یک مقصد گردشگری دارد. گردشگران بسته به ترجیحات فردی خود، به محیط‌هایی با ویژگی‌های فضایی خاص، مانند مناظر طبیعی بکر، مناطق فرهنگی تاریخی یا فضاهای شهری منظم و متنوع، تمایل نشان می‌دهند. درک رابطه‌ میان الگوی فضایی سیمای سرزمین و ترجیحات گردشگران می‌تواند به بهبود برنامه‌ریزی گردشگری، ارتقای کیفیت تجربه‌ گردشگران و توسعه‌ پایدار مقاصد گردشگری کمک کند. مطالعه‌ حاضر به ارزیابی الگوی فضایی عناصر سیمای سرزمین و تاثیر آن بر ترجیحات مکانی گردشگران در منطقه‌ جنگلی چهل چای مینودشت واقع در استان گلستان می پردازد. برای انجام این پژوهش نخست مجموعه‌ای از معیار های ذهنی (6 معیار) و عینی (6 معیار) شناسایی و الویت بندی شدند. برای ارزیابی الگوهای سیمای سرزمین از 6 سنجه‌ سیمای سرزمین که بیشترین نزدیکی را با معیارهای عینی-ذهنی داشتند، استفاده شد. رابطه‌ بین متغیرها توسط رگرسیون لجستیک رتبه ای مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که ویژگی‌های شکلی عناصر سیمای سرزمین (msi) رابطه‌ معکوس و معنی‌داری با مفاهیمی نظیر تراکم، تنوع، پیچیدگی، پیوستگی و فرم و شکل دارد. همچنین سنجه‌هایی نظیر تراکم لبه‌ها (ed) و ابعاد فراکتالی عناصر (mpfd) رابطه‌ معنی‌داری با این مفاهیم دارند. معیار فاصله و عمق چشم‌انداز تنها معیاری است که با سنجه‌ وسعت و مساحت (ca) رابطه‌ معکوس و معنی‌داری دارد که نشان می‌دهد با افزایش وسعت یک عنصر در ساختار سیمای سرزمین، دید و عمق چشم‌انداز از نظر کاربران کاهش می‌یابد. براساس یافته‌ها، تمایل گردشگران به حضور در مکان‌های با فرم و شکل طبیعی، گسترده با پیوستگی بالا در پوشش گیاهی، شکل زمین و حضور آب مورد تایید قرار گرفت به‌طوری که محدوده‌های با تراکم لبه‌ بالا (ed) و تنوع شکلی (msi) بیش از حد متوسط کمترین میزان حضور گردشگران را نشان می‌دهد. این امر بیانگر آن است که گردشگران از مکان‌هایی با پیچیدگی بصری زیاد که به نوعی بیانگر بهم‌ریختگی و تغییرات انسانی زیاد است و خردشدگی عناصر سازنده‌ سیمای سرزمین را به‌همراه دارد، اجتناب می‌کنند. نتایج این پژوهش می‌تواند در مدیریت و برنامه‌ریزی منابع تفرجی با هدف گردشگری مورد استفاده قرار گیرد و به کاهش اثرات مخرب آن کمک نماید.

investigating the relationship between spatial patterns of landscape elements and tourists’ preferences in the chehel-chay forest area of minudasht, golestan province, iran

the spatial pattern of landscape elements significantly influences tourists’ experiences and preferences. the distribution, diversity, and arrangement of features such as natural covers, land use types, access routes, and visual landscapes directly affect the attractiveness of tourist destinations. tourists, depending on individual preferences, are attracted to environments with distinct spatial characteristics, such as pristine natural landscapes, historical-cultural regions, or well-structured and diverse urban settings. understanding the relationship between landscape spatial patterns and tourist preferences can enhance tourism planning, improve the quality of tourist experiences, and support the sustainable development of tourism destinations.  this study investigates the relationship between landscape patterns and tourist spatial preferences in chehelchay minudasht forest park, golestan province. a combination of subjective (6 criteria) and objective (6 criteria) metrics was identified and prioritized to evaluate tourist preferences. six landscape metrics were selected to assess spatial patterns, and their relationships were analyzed using rank logistic regression. results revealed that morphological characteristics of landscape elements (msi) inversely correlate with density, diversity, complexity, continuity, and form. metrics such as edge density (ed) and mean patch fractal dimension (mpfd) showed significant relationships with these concepts. . the criteria of distance and depth of view were the only ones to show a significant negative relationship with the metric of class area (ca), indicating that with the increase in spatial extent of a landscape element, the visual depth and perspective as perceived by users decreases. the findings suggest that tourist preferences are oriented towards areas featuring natural forms, extensive spatial continuity in vegetation cover and landform, and the presence of water bodies. in contrast, regions with high edge density (ed) and above-average shape complexity (msi) exhibited the lowest levels of tourist presence. this indicates that tourists tend to avoid locations with excessive visual complexity, which typically reflect a high degree of fragmentation and anthropogenic alteration of landscape structure.