تدوین الگوی عوامل موثر بر ارزیابی فرار مالیاتی شرکت‌ها در ایران با استفاده از روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد

هدف این مقاله، شناسایی عوامل موثر بر فرار مالیاتی و تدوین الگوی نهایی مربوط به ارزیابی فرار مالیاتی شرکت‌ها در ایران با استفاده از اطلاعات حسابداری مدیریت شرکت و نظریه‌پردازی داده‌بنیاد است. روش پژوهش، روشی کیفی مبتنی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد با کمک ابزار مصاحبه علمی، عمیق و ساختارنیافته خبرگان مالیاتی است که از طریق گام‌های کدگذاری سه مرحله‌ای باز، محوری و انتخابی، در سال 1400 انجام شده است. همچنین بخش ادبیات نظری پژوهش برمبنای مطالعه‌های کتابخانه‌ای، جمع‌آوری و تهیه گردیده است. جامعه آماری را خبرگان صاحب نظر مالیاتی از بین کارکنان وزارت امور اقتصادی و دارایی و استادان رشته‌حسابداری دانشگاهای دولتی و خبره در حوزه مالیات تشکیل داده‌اند. یافته‌های این پژوهش با استفاده از روش آنتروپی شانون به صورت آماری نشان داده شد. تحلیل یافته‌ها با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا صورت گرفته است. نتایج پژوهش عوامل علی، زمینه‎ای ،مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها را نشان می‌دهد. به گونه خاص عوامل فردی، درون‌سازمانی، برون سازمانی، شرایط نامناسب اقتصادی و عوامل کیفیت اطلاعات حسابداری مدیریت به عنوان عوامل علی در ارزیابی ریسک فرارمالیاتی مشاهده گردید. با توجه به کدگذاری‌های انجام گرفته و‌ الگوی تدوین شده راهبردهای زیر برای ارزیابی و کاهش ریسک فرارمالیاتی نیز مشخص شد: اجرای هرچه سریع‌تر پایانه فروشگاهی و سامانه مودیان برخط، توجه بیشتر به گزارشگری مالی بین‌المللی ifrs و استفاده از زبان گزارشگری مالی توسعه پذیر xbrl. الگوی نهایی ارائه‌ شده برای جامعه نقش کاربردی داشته و پیامدهای مثبتی برای شرکت‌ها، استفاده‌کنندگان، دولت، مالیات‌ستان‌ها، اقتصاد و عموم مردم در بر دارد.

modeling the factors affecting in tax evasion assessment of firms by grounded theory in iran

the purpose of this article is to identify the factors affecting tax evasion and develop a conceptual model for assessing corporate tax evasion using grounded theory in iran. the research method is a qualitative method based on grounded theory with the help of scientific، in-depth، and unstructured interview tools of tax experts، which was conducted in 1400 through three steps of open، pivotal، and selective coding. also، the theoretical literature section of the research has been collected and prepared based on library studies. the statistical population is composed of tax experts from the staff of the ministry of economic affairs and finance and professors of accounting at public universities and experts in the field of taxation. the findings of this study were statistically demonstrated using the connecting shannon entropy method. the findings were analyzed using maxqda software. the research results show causal، contextual، intervening factors، strategies، and consequences. individual factors، internal organization، external organization، unfavorable economic conditions، and quality factors of management accounting information were observed as causal factors in assessing evasion tax risk. according to the coding performed and the developed model، the following strategies were identified to assess and reduce tax evasion risk. implementation of the store terminal and online payer system as soon as possible، more attention to ifrs international financial reporting and the use of xbrl extensible financial reporting language. the conceptual model presented for society has a practical role and positive consequences for companies، users، taxpayers، economy، and the public.