بازتاب اندیشه های تعلیمی اخلاقی در آیینۀ اشعار واعظ قزوینی

ملّا محمّد رفیع قزوینی، متخلّص به واعظ، از خطبا، نویسندگان و شعرای مشهور سدۀ یازدهم هجری است، که با تاسی از پیشینیان و هم اندیشه با شعرای عصر صفوی، مخاطب را به فراگرفتن اندیشه های تعلیمی اخلاقی تشویق می کند. اندیشه های تعلیمی اخلاقی در آیینۀ اشعار واعظ، به سه طریق انعکاس داده شده است. نخست اینکه: به طور مستقیم، نوع انسان را مورد خطاب قرار می دهد. دوم اینکه: طرف خطاب خود شاعر است، امّا غیر مستقیم اندیشه های تعلیمی اخلاقی را به مخاطب گوشزد می کند. سوم اینکه: فرد خاصی را مورد خطاب قرار داده، غیر مستقیم اندیشه های تعلیمی اخلاقی را به مخاطب یاد آوری می کند. در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه ای، اکثر اندیشه های تعلیمی اخلاقی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. خواستگاه اندیشه های تعلیمی اخلاقی در دیوان اشعار واعظ قزوینی، متون تعلیمی اندرزی ایران قبل از اسلام، آیات قرآنی، احادیث نبوی و اقوال بزرگان دینی است. مطالعۀ زندگانی وی و اینکه به نیابت از نیای خود، ملّا فتح الله واعظ قزوینی، روزگار خود را در مراسم پند و وعظ و خطابت گذرانیده، ثابت می کند که در اشعار وی، بسامد مضامین تعلیمی اخلاقی، بیشتر از جنبه های دیگر شعری باشد. در اشعار واعظ، بخصوص غزلیّات، با تاسی از شعرای سبک هندی،اندیشه های تعلیمی اخلاقی، به دلیل ارتباط افقی غزل و بهره گیری از عنصر خیال تمثیل(اسلوب معادله) از بسامد بسیار گسترده ای در مقایسه با شعرای پیشین برخوردار است.

reflections of educational and ethical thoughts in the poems of wa'iz qazvini

in the eleventh century of the hijri calendar, mulla muhammad wa'iz qazvini, known by the pen name wa'iz, was one of the renowned poets, preachers, and writers. his poetry, inspired by predecessors and contemporaries, reflects educational and ethical thoughts in every line. these thoughts, which encourage virtues (positive) and discourage vices (negative), are aimed at educating the audience ethically. the ethical and educational reflections in wa'iz's poetry can be categorized into three main areas: firstly, the poet directly addresses his audience to promote virtues. the study examines the sources of these teachings, including pre islamic iranian didactic texts, quranic teachings, and the influence of earlier poets, especially in the indian style, such as sa'eb tabrizi. it highlights the extensive use of metaphor (as a stylistic device) in wa'iz's ghazals, noting a higher frequency compared to earlier poets.