ادراکات متکثر مقامات رسمی ایران از روابط اروپا و آمریکا و تاثیر آن بر مذاکرات هسته‌ای ایران: بررسی موردی دوره ریاست جمهوری روحانی (1392-1400)

چگونگی ادراکات نخبگان سیاست خارجی ایران از نحوه تعامل قدرت‌های جهانی یکی از متغیرهای تاثیرگذار بر سیاست خارجی ایران در دهه‌های گذشته بوده است. نقش‌آفرینی فعالانه اروپا و آمریکا در پرونده هسته‌ای ایران سال‌های گذشته، اهمیت رابطه اروپا و آمریکا را برای ایران دو چندان کرده است و ادراکات نخبگان ایرانی عمدتاً بر اساس این موضوع کانونی شکل گرفته است که آیا و چگونه می‌توان از نوسان‌های سطحی و بعضاً عمیق روابط دو سوی آتلانتیک در راستای تحقق منافع ملّی ایران بهره برد. یکی از مهم‌ترین مسائل سیاست خارجی ایران در دهه‌های اخیر به خصوص پس از برنامه هسته‌ای ایران در عرصه بین‌المللی، ماهیت روابط قدرت‌های غربی یعنی اروپا و آمریکا با یکدیگر و چگونگی بهره‌برداری از این روابط در راستای تحقق منافع ملّی ایران بوده است. سوال اصلی مقاله این است که مقامات رسمی سیاست خارجی ایران در دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی (1392-1400) چه ادراکاتی نسبت به روابط اروپا و امریکا داشته‌اند و این ادراکات چه تاثیری بر روند مذاکرات هسته‌ای داشته است؟ روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی متون مرتبط با دوره ریاست جمهوری حسن روحانی با تمرکز بر مقامات رسمی ایران است. چارچوب مفهومی مقاله بر مبنای رویکرد ادراکی در حوزه تحلیل سیاست خارجی شکل‌ گرفته است. یافته‌‌های پژوهش نشان می‌دهد که در میان مقامات سیاست خارجی ایران در دوره دولت روحانی، سه دیدگاه عمده تمایزانگاری، تقابل‌انگاری و انفعال‌انگاری درباره روابط اروپا و آمریکا وجود دارد که می‌توان گفت وجه غالب ادراکی در دو مقطع مذاکرات هسته‌ای و اجرای برجام، ادراکات تمایزانگارانه و در مقطع خروج آمریکا از برجام، انفعال‌گرایی اروپا در مقابل آمریکا بوده است.

diverse perceptions of eu-us relations among iranian officials and their influence on iran’s nuclear negotiations: a case study of the rouhani administration (2013-2021)

introduction: the perceptions of iran’s foreign policy elites regarding the interactions between global and regional powers have been a significant variable influencing iran’s foreign policy in recent decades. the strategic alliance between the united states and israel, the strategic partnership between the us and some arab countries, the cooperation/conflict between the us and china, and most importantly, the comprehensive relationship between the us and europe are among the most influential bilateral relations affecting the cognitive sphere of iran’s foreign policy. the active role of europe and the united states in iran’s nuclear dossier over the past two decades has doubled the importance of the europe-us relationship for iran. the perceptions of iranian elites have been shaped by this question that whether and how the superficial and potentially deep fluctuations in transatlantic relations can be utilized to realize iran’s national interests. the nature of european and american interactions in addressing iran’s nuclear program between 2013 and 2021 can serve as an appropriate benchmark for evaluating the perceptions of iran’s foreign policy elites regarding the relationship between europe and the united states. this is primarily due to two factors. firstly, the approach to iran’s nuclear program effectively illustrates the points of convergence and divergence between europe and the united states on global strategic issues, which has significantly influenced the perceptions of iranian elites. secondly, the aforementioned time period coincides with the dominance of two diametrically opposed political approach in the united states, which have taken contrasting positions on critical international matters. consequently, any academic assessment of this period is likely to yield greater analytical value and generalizability. based on these considerations, the main question of this article is: what perceptions have iran’s foreign policy officials had regarding europe-usa relations during hassan rouhani’s presidency (2013-2021), and how did these perceptions influence the course of nuclear negotiations?