زمینه‏های پیدایش دولت مقتدر (1285-1302ه.ش)

انقلاب مشروطه‏ی ایران تحولی ژرف در اوضاع سیاسی و اجتماعی به‏وجود آورد. یکی از آرمان‌های مشروطه‌خواهان همانا کسب اقتدار سیاسی بود؛ به‏طوری‏که بحث اقتدار ملی از همان آغاز در میان ایشان مطرح گردید. اما ناکامی‌های انقلاب مشروطه در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی، نه تنها اقتداری ایجاد ننمود، بلکه نابسامانی‏ها بیش‏تر گردید. بروز جنگ جهانی اول بر نابسامانی‏های پیشین افزود. اگرچه وثوق‌الدوله تا حدودی توانست در سال‌های 1297 تا 1298 ه.ش، دولتی نسبتاً مقتدر ایجاد نماید، اما آشکار شدن قرارداد 1919م، دولت وی را به عرصه‏ی نیستی کشانید. کودتای 1299ه.ش، عرصه‏ی دیگری از تلاش به منظور ایجاد دولتی مقتدر بود. اگرچه رضا خان وزیر جنگ‌ دولت‌های سال‌های 1300-1302ه.ش، ارتشی مقتدر ایجاد نکرد، اما خود یگانه عامل فقدان اقتدار کابینه‌های یاد شده گردید. سرانجام، تشکیل دولت از سوی رضاخان باعث هماهنگی اقتدار نظامی و اقتدار سیاسی و زمینه‌ساز پیدایش دولت مقتدر گردید. مقاله‏ی حاضر برآن است تا ضمن بررسی مساعی دولت‌های عصر مشروطه در راستای کسب اقتدار سیاسی، به آسیب‌شناسی و موانع ایجاد دولت مقتدر بپردازد.