تاملی بر رویکردهای زاهدانه در تاریخ تصوف

رویکردِ زاهدانه ، یکی از کهن‌ترین جریان‌های فرهنگی و اجتماعی دوره اسلامی است که چندان که باید نتوانسته خود را از سایه تصوّفِ اسلامی بیرون کشد و ابعادِ خود را آن چنان که شایسته است بشناساند . بدین منظور، این مقاله به واکاویِ گوشه‌ای از تاریخ و فرهنگِ دوره اسلامی پرداخته است . شناساییِ پیوندهای زهد و تصوّف و توجه به ویژگی های رویکردِ زاهدانه ، که نشان‌دهنده سیّالیّتِ این جریانِ عظیمِ فرهنگی و اجتماعی است ، بیان می‌دارد که چگونه دنیاگریزی و ساده ‌زیستیِ همراه با ترسِ از عذابِ الهی به عنوانِ رویکردِ نخستینِ این جنبش، آرام آرام و به اقتضای تغییراتِ سیاسی- اجتماعی حاکم بر جامعه، جای خود را به گفتمانِ اعتراضی و پویا در نقدِ انحراف از مبانیِ اسلام در دوره اموی داد . پس از این سرفصلِ مهم و در پاسخ به نیازهای بنیادینِ فکری و فرهنگی، براساسِ رویکردِ تغییر و تکامل، شرایط برای پذیرشِ خصلت‌های عرفانی مهیا گردید .این مقاله با روشِ توصیفی ابعاد و کارکردهای این جریانِ فرهنگی را مورد بررسی قرارداده است.