نقش مازندران در انقلاب مشروطه(با تکیه بر شکل گیری انجمن ها و مدارس مشروطه خواه و نقش علمای مازندران در مشروطه اول)

یکی از مهم‏ترین رخ‏دادهای تاریخ معاصر ایران، نهضت مشروطیت است که مظهر تحولی بزرگ بوده است. از جمله دست‏آوردهای مهم مشروطیت، شکل‏گیری انجمن‏ها و مدارس با دیدگاه‏های سیاسی متفاوت بود که نقش موثری در تحولات سیاسی عصر مشروطه داشته‏اند. مازندران اگر چه در جنبش‏های رهایی از ظلم و استبداد، همانند تهران، رشت، اصفهان و تبریز نبود، اما به دلیل نزدیکی به تهران و رشت، از تحولات آن سامان متاثر شد و با داشتن چهره‏هایی همچون ملا عبدالله مازندرانی (مقیم عتبات)، شیخ کبیر ساروی، شریف العلما، سعید العلما، شیخ کبیر بارفروش(بابل)، و چهره‏های سیاسی نظیر محمد ولی خان تنکابنی (سپهسالار اعظم)، علی خان دیوسالار کجوری، احسان الله خان ساروی و ملا محمد علامه، منشایِ تحولات و تاثیرات مهمی در روند شکل گیری مشروطه خواهی و نیز تاسیس انجمن‏‏ها و مدارس در منطقه گردید.تاسیس انجمن‏ها و مدارس فقط مربوط به تهران نبود، در شهرستان‏ها نیز انجمن‏ها اقدام به تاسیس مدارس به سبک جدید نمودند. مازندران نیز از این امر مستثنی نبود. در شهرهای ساری، بار فروش(بابل) و تنکابن، انجمن‏ها و مدارس مشروطه‏خواهی تشکیل گردید، که در این بین، روحانیان متنفذ مازندرانی نقش اساسی داشتند. اما این حرکت دوامی نیافت، چرا که دسته‏ بندی‏های مشروطه‏خواهی و مشروعه‏خواهی از یک‏سو، و اختلافات و کشمکش‏های فراوان بر سر انتخاب نماینده و تاسیس انجمن ایالتی و ولایتی در شهرهای ساری و بار فروش از سوی دیگر، باعث بی ثباتی اوضاع مازندران و سربرآوردن سرکردگان محلی بر له یا علیه مشروطیت گردید. از طرفی، با شروع استبداد صغیر و قدرت گرفتن مشروعه خواهان، برخی از روحانیان متنفذ مازندرانی تغییر رویه دادند و خواسته یا ناخواسته در مسیر استبداد محمدعلی شاهی گام برداشتند. این مقاله تلاش دارد چگونگی تشکیل، فعالیت‏ها و پی‏آمدهای انجمن‏ها و مدارس مشروطه‏خواه و مشروعه‏خواه، و نیز نقش روحانیان مازندران در مشروطه اول را مورد مطالعه قرار دهد.