بهینه سازی رشد بوته و میوه خیار گلخانه‌ای در پاسخ به محلول پاشی برگی اسید‌سالیسیلیک و اسید‌بوریک

خیار،  یکی از سبزیجات با سطح زیر کشت گلخانه‌ای گسترده در ایران می‌باشد. در کشت خیار گلخانه‌ای مشکلات متعددی وجود دارد که  بیشتر آن مربوط به جذب آب و مواد غذایی در اثر تنش‌های محیطی مختلف می‌باشد که تاثیر مستقیم بر ویژگی‌های کمی و کیفی خیار دارد. در این بین اسید سالیسیلیک به‌عنوان یک تنظیم‌کنندۀ حیاتی و همچنین ابزاری بالقوه برای حفاظت و تولید پایدار محصول عمل می‌کند. علاوه‌بر‌این، عنصر بور در انتقال قند‌ها و هورمون‌ها، تشکیل میوه، شکل‌گیری جوانه‌های برگ و گل در داخل گیاه نقش ایفا می‌نماید. بنابراین هدف اصلی این آزمایش بررسی کاربرد همزمان اسید‌سالیسیلیک و اسید‌بوریک بر شاخص‌های کمی و کیفی بوته و میوه خیار گلخانه‌ای رقم گوهر در شرایط کشت خاکی می‌باشد. پژوهش حاضر بهصورت آرایش فاکتوریل بر پایۀ طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. فاکتور اول محلول‌پاشی اسیدسالیسلیک در سه غلظت ( 0، 0/5 و 1 میلی‌مولار) و فاکتور دوم محلول‌پاشی اسید‌بوریک در سه غلظت (0، 2 و 4 میلی‌مولار) بود. پس از ظهور برگ دوم حقیقی خیار با فاصلۀ‌ 10 روز و در مجموع چهار مرتبه تیماردهی انجام گردید. صفات مورفولوژیک از قبیل طول بوته، تعداد برگ، سطح تک برگ و طول دمبرگ اندازه‌گیری شد. صفات بیوشیمیایی برگ مانند غلظت کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، کاروتنوئید، آنتوسیانین و صفات کیفی میوه مانند محتوای قند کل، ساکارز، گلوکز و فروکتوز و در نهایت تعداد میوه و عملکرد اندازه‌گیری شد. با توجه به نتایج حاصل از آزمایش حاضر، تیمار اسید‌‌سالیسیلیک و اسید‌بوریک اثر معنی‌‌داری بر تمام صفات اندازه‌‌گیری شده داشتند. بر اساس نتایج به دست آمده تعداد برگ بالاتری با میانگین 47/33 عدد با کاربرد 0/5 میلی مولار اسیدسالیسیلیک و صفر میلی‌مولار اسیدبوریک مشاهده شد. میزان سطح برگ بالایی با 306 سانتی‌مترمربع در تیمار صفر میلی‌مولار اسیدسالیسیلیک و 2 میلی‌مولار اسیدبوریک ثبت شد. همینطور بیشترین غلظت کلروفیل کل برگ با 12/11 و 10/8 میلی گرم بر گرم وزن تر به ترتیب مربوط به صفر و یک میلی‌مولار اسید‌سالیسیلیک به همراه 2 میلی‌مولار اسیدبوریک بود.‌ بیشترین میزان ساکارز و فروکتوز میوه به ترتیب با 226/3 و 87/9 میلی‌گرم بر گرم وزن تر مربوط به تیمار یک میلی‌مولار اسیدسالیسیلیک در صفر میلی‌مولار اسیدبوریک بود. تیمار یک میلی‌مولار اسیدسالیسیلیک در 2 میلی‌مولار اسیدبوریک بالاترین میزان گلوکز میوه با 368/7 میلی‌گرم بر گرم وزن تر را نشان داد. بیشترین تعداد میوه با 86/33 عدد و بالاترین عملکرد کل میوه با 9/59 کیلوگرم در بوته و 21/10 کیلوگرم در مترمربع مربوط به تیمار 0/5 میلی‌مولار اسیدسالیسیلیک در 2 میلی‌مولار اسیدبوریک بود. همینطور کمترین تعداد میوه نیز با 44 عدد و کمترین عملکرد کل میوه نیز با 3/39 کیلوگرم در بوته در تیمار شاهد ثبت شد. با ارزیابی اطلاعات به‌دست آمده می‌توان گفت که اسید‌سالیسیلیک در مورد صفت‌‌های اندازه‌‌گیری شده، اثر محسوس‌تر نسبت به اسید بوریک داشت، با این حال ترکیب دو تیمار اسیدسالیسیلیک و اسید‌بوریک نتیجۀ مطلوب و بهینه‌تری نسبت به کاربرد تکی آن‌ها نشان داد. به طور کلی تیمار 0/5 میلی‌مولار اسیدسالیسیلیک در 2 میلی‌مولار اسید‌بوریک  در اکثر صفات کمی و کیفی اندازه‌گیری شده بازدۀ مثبت و بهتری را نشان داد.

optimization of greenhouse cucumber growth and fruit yield in response to foliar application of salicylic acid and boric acid

introduction cucumber is one of the most widely cultivated greenhouse vegetables in iran. it is essential to properly nourish plants and use elements and compounds that increase yield while maintaining and improving quality. however, its production is often challenged by environmental stresses that reduce water and nutrient uptake, directly affecting yield and quality. salicylic acid serves as a key plant regulator and stress mitigator, while boron plays a critical role in sugar transport, hormone regulation, and fruit and leaf formation. this study aimed to evaluate the combined effect of salicylic acid and boric acid on the growth and yield of greenhouse cucumber (cucumis sativus cv. gohar) under soil-based cultivation.  materials and methodsthe experiment was conducted using a factorial arrangement based on a randomized complete block design (rcbd) with three replications. treatments included foliar spraying of salicylic acid at three concentrations (0, 0.5 and 1 mm) and boric acid at three concentrations (0, 2 and 4 mm). foliar applications were carried out four times at 10-day intervals, starting from the emergence of the second true leaf. morphological traits such as plant height, number of leaves, individual leaf area, and petiole length were recorded. biochemical parameters, such as chlorophyll a, chlorophyll b, total chlorophyll, carotenoid, and anthocyanin were analyzed. fruit quality attributes such as total sugar, sucrose, glucose and fructose as well as yield-related traits including the number of fruit and total yield were also measured. results and discussionboth salicylic acid and boric acid significantly influenced plant growth, biochemical composition, and fruit yield. the highest leaf count (47.33) was observed with 0.5 mm salicylic acid and 0 mm boric acid, while the largest leaf area (306 cm2) was recorded with 0 mm salicylic acid and 2 mm boric acid. the maximum total chlorophyll content (12.11 and 10.8 mgg-1fw) was achieved with in 0 and 1 mm salicylic acid, respectively, combined with 2 mm boric acid. the highest sucrose (226.28 mg g fw-1) and fructose (87.9 mg g fw-1) contents were found in 1 mm salicylic acid without boric acid, while the highest glucose content (368.71 mg g fw-1) was recorded in 1mm salicylic acid with 2 mm boric acid. the greatest number of fruits (86.33) and the highest total fruit yield (9.59 kg plant-1; 21.10 kg m-2) were obtained with 0.5 mm salicylic acid combined with 2 mm boric acid. the lowest number of fruits (44) and yield (3.39 kg plant-1) were recorded in the control treatment. the lowest plant height of 189.3 cm was associated with 1 mm salicylic acid and 4 mm boric acid. the results showed that the highest petiole length with 15.66 cm was related to 0 mm salicylic acid, and 0.5 and 1 mm salicylic acid caused a decrease in petiole length with 14.88 and 14.33 cm, respectively. conclusionsalicylic acid had a stronger effect on plant growth and yield than boric acid. however, their combined application produced better results than either treatment alone. the most effective treatment for optimizing cucumber growth and fruit yield was o.5 mm salicylic acid combined with 2 mm boric acid.