استفاده از میکرومورفولوژی جلای بیابان جهت تعیین سن عوارض ژئومورفیک و ردیابی تغییرات آب و هوایی دوره کواترنر در بیابان گناباد

جلای سنگ شامل پوشش بسیار نازک در حد نانومتر تا میکرومتر، با تنوعی از رنگ های نارنجی متمایل به زرد تا مشکی می باشد که بر روی سطوح سنگ ها خصوصاً در محیط های بیابانی گرم و خشک تشکیل می شود. بیشترین مواد سازنده جلای سنگ از ماده معدنی رس می باشد عجلای بیابان در مراحل شکل گیری خود، قابلیت های منحصربه فردی را در ثبت و ذخیره عوامل و فرایندهای محیطی از جمله نواسانات اقلیمی دارند. پژوهش حاضر با هدف ردیابی تغییرات آب و هوایی و سن یابی اشکال ژئومورفیک بیابان های شمال شرق ایران در دوره کواترنر صورت گرفته است. بر همین اساس، ابتدا نمونه ها از سطوح مختلف ژئومورفیک جمع آوری و برای انجام آزمایش های لازم به آزمایشگاه انتقال یافت. پس از انجام تجزیه و تحلیل های مقتضی با استفاده از میکروسکوپ الکترون sem و تحلیل های انرژی پراکنی اشعه x (edax) ویژگی های فیزیکی جلای سنگ مثل عناصر شیمیایی، ضخامت، میکروچینه شناسی و مورفولوژی آن مورد مطالعه قرار گرفت. یافته ها نشان داد جلای سنگ ها از نظر رنگ، بافت و اجزای سازنده با سنگ‌های میزبان خود متفاوت بوده و در شرایط اقلیمی بسیار خشک توام با فرایند های بادی و گرد و غبار شدید جوی، شکل گرفته اند. وجود درصد بالاتر آهن نسبت به منگنز نشانگر حاکمیت اقلیم خشک در زمان شکل گیری جلا ها می باشد. همچنین بررسی کاتیونی آنها نشان داد، به احتمال خیلی زیاد تشکیل آنها با شروع دوره خشکی ابتدای هولوسن همزمان بوده باشد بر همین اساس قدیمی ترین اشکال ژئومورفولوژیکی موجود در منطقه، دشت ریگی و رسوبات آبرفتی قدیمی و جوان ترین آنها اینسلبرگ ها می باشند.نتایج پژوهش نشان داد، بررسی ویژگیهای میکرومورفولوژی جلای بیابان می تواند در مطالعه تغییرات آب و هوایی دوره کواترنر و سن سنجی عوارض ژئومورفولوژیک، ابزاری ضروری و مفید قلمداد شود