تحلیل ملاک ثانویت معقول و بررسی معقول اول یا ثانی بودن وجود

عروض و اتصافِ خارجی یا ذهنی ملاک مشهوری برای تقسیم معقولات به اولی و ثانویِ منطقی و ثانویِ فلسفی است. این ملاک علاوه بر عدم وضوح معنایی، حاکی از معنایی دو سویه است، یعنی متکی به عارض-معروض و یا صفت-موصوف است، در حالی که در مفهوم معقول و به خصوص معقول‌اول چنین دوسویه‌ای نهفته نیست. تقسیم معقولات به اولی و ثانیه ملاک پرسابقه‌تر دیگری دارد، این ملاک تقدم و تاخر در تعقل است. در این ملاک معقولات‌اولی ناظر به مفاهیم ماهوی و ملازم خارجیت، و معقولات‌ثانیه ناظر به مفاهیم منطقی و ملازم ذهنیت هستند، اما مفاهیم فلسفی جای مشخصی در این دسته‌بندی ندارند. شیخ اشراق با ذهنی شمردن مفاهیم فلسفی، آنها را ذیل معقول‌ثانی قرار داد. پس از او برخی دیگر با ذهنیِ صرف شمردن معقولات فلسفی مخالفت کردند، اما تفکر اصالت‌الماهوی باعث شد این معقولات را در برزخی از خارجیت و ذهنیت قرار دهند (=عروض ذهنی و اتصاف خارجی)، و از ملاک قدیم عدول کنند. ملاصدرا عروض ذهنی و اتصاف خارجی را محال دانست و خارجیت مفاهیم فلسفی را اثبات کرد. البته با توجه به معانی متعدد وجود جایگاه آن در معقول اول و ثانی تفاوت خواهد کرد. وجود به معنای حقیقت وجود معقول‌ثانی نیست. ولی چون خارجیت با وجود مساوق است و نمی‌توان مفهوم عام و انتزاعی وجود را همان وجود خارجی دانست و این معنای از وجود متاخر از ماهیات تعقل می‌شود، پس معقول‌ثانی است. با این حال چون این معنا حاکی از خارج است، باید تلازم معقول ثانی و ذهنیت را انکار کرد.

analysis of the criterion of secondary intelligible and examination of existence is the first or secondary intelligible

the characterization of external or mental occurrence is a famous criterion for dividing rational things into primary, secondary logical, and secondary philosophical. this criterion, in addition to being semantically ambiguous, implies a two-sided meaning, i.e. relying on accident-occurrence or quality-qualified, while such duality is not hidden in the concept of intelligible and especially first intelligibles. the division of intelligible things into primary and secondary has another more precedent criterion, which is the precedence and lateness in rationality. in this criterion, primary intelligible things refer to essential concepts and external concomitants, and secondary intelligible things refer to logical concepts and internal concomitants, but philosophical concepts do not have a clear place in this classification. shihab al-din suhrawardi placed philosophical concepts under secondary intelligibles. after him, some others opposed the exclusive enumeration of philosophical intelligible things, but the thinking of asalat al-mahwiyat ( fundamentality of whatness ) led to placing these intelligible things in a limbo of external and mental attributes and deviating from the old criterion. mulla sadra considered mental attributes and external concomitants impossible and proved the externality of philosophical concepts. of course, considering the various meanings of existence, its position in the first and second rationality differ. existence in the sense of truth of existence is not secondary rational. however, since externality is associated with existence and it is not possible to consider the general and abstract concept of existence as the same as external existence, and this meaning is derived from the nature of rationality, it is secondary rational. nevertheless, since this meaning implies externality, the concurrence of secondary rationality and mentality must be denied.