اشتقاق نحوی یکسان در بندهای موصولی و قیدی فارسی

بند قیدی یکی از انواع بندهای پیرو در جملات مرکب‌ است که برخلاف بندهای پیرو متممی و موصولی کمتر مورد پژوهش و بررسی قرار گرفته است. تشابه رفتار نحوی بندهای موصولی و قیدی در زبان انگلیسی، باعث شده پژوهشگران هر دو بند را محصول فرایند حرکت یک عملگر بدانند. در فارسی اگرچه رفتار نحوی بندهای موصولی و قیدی مشابه است، اما هیچ‌کدام محصول فرایند حرکت نیستند چراکه محدودیت‌های موضعی ناظر بر حرکت و مداخله در آنها دیده نمی‌شود. بندهای موصولی فارسی، محصول تولید درجا هستند، یعنی موصوف از ابتدا در شاخص گروه حرف‌تعریف، «-ی» در هسته، عملگر موصولی در شاخص گروه متمم‌ساز، و همچنین یک عنصر هم‌نمایه با موصوف و عملگر (از جنس شکاف یا ضمیر سایه) در بند تولید می‌شود. مسئله پژوهش حاضر، امکان کاربست تحلیل مشابهی برای بندهای قیدی است. چالش‌های پیشِ رو یکی مسئله نبود «-ی» در هسته گروه حرف تعریف بعضی از بندهای قیدی و دیگری مسئله نبود شکاف یا ضمیر سایه در هیچ‌کدام از بندهای قیدی است. این در حالی است که براساس سلسله‌مراتب حضور ضمیر سایه، اتفاقا هنگام موصولی‌سازی در مراتب پایین‌تر (از جمله افزوده‌ها) درج ضمیر سایه اجباری است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که دلیل نبود این ضمیر در بعضی بندهای قیدی زمانی و شرطی، این است که موصولی‌سازی درون این بندها از داخل گروه‌های حرف‌اضافه‌ای انجام می‌شود و در صورتی که شرایط خاصی برقرار باشد، کل گروه‌ حرف‌اضافه‌ای درون بند به قرینه گروه حرف‌اضافه‌ای بیرونی حذف می‌شود. در مورد سایر بندهای قیدی که موصوف بند موصولی آنها «این» است، با بندهای موصولی غیرتحدیدی‌ای سروکار داریم که موصوفشان با عنصری درون بند که یک موضوع رویدادی است، هم‌نمایه است. از آنجایی که این عنصر در یکی از فرافکن‌های نقشی قرار دارد، ظاهر امر چنین است که این بندها فاقد شکاف یا ضمیر سایه هستند. اتفاقا در همین دسته از بندهای قیدی است که هسته گروه حرف تعریف تهی است. دلیل این امر معرفگی موصوف و غیرتحدیدی بودن بند موصولی است. بخش آخر این پژوهش نشان می‌دهد که داده‌های زبان فارسی این فرضیه را تایید می‌کنند که تمامی بندهای قیدی گروه‌های حرف‌اضافه‌ای هستند. برخلاف انگلیسی، زبان فارسی این حرف‌اضافه و عنصر اسمی همراه آن را معمولا آشکارا ظاهر می‌کند. عنصر اسمی مذکور به بیانی دقیق‌تر همان گروه حرف‌تعریفی است که موصوف بند موصولی در شاخص آن قرار دارد و هسته‌ی آن یک بند موصولی را به‌عنوان متمم خود می‌پذیرد.

syntactic resemblance in the derivation of persian relative and adverbial clauses

the syntactic parallelism between relative clauses and adverbial clauses in english has led researchers to hypothesize that both types of clauses may share a common derivation process. while persian relative clauses follow a different derivation pattern from english, the syntactic resemblance between persian relative and adverbial clauses suggests a uniform derivation process. this study seeks to apply the analysis of relative clauses to adverbial clauses by adopting the most effective available approach to clarify the derivation of persian relative clauses. one challenge lies in the absence of “-i” in the dp head, and another is the lack of a gap or resumptive pronoun. findings indicate that the absence of the pronoun in certain temporal and conditional clauses is attributed to relativization within prepositional phrases, allowing for an ellipsis of the entire pp within the clause by analogy with the outer pp, when specific conditions are met. non-restrictive relative clauses containing “in” (this) represent another category of adverbial -projection, no gap or resumptive pronoun seems to be present. notably, in this category of adverbial clauses, the dp head is null due to the definiteness of the nominal head. furthermore, persian language data validate the proposition that all adverbial clauses are pps. unlike english, persian typically distinctly presents the corresponding preposition and its accompanying noun element.