مرکب‌های بهووریهی زبان فارسی: نقش‌آفرینی مجاز و استعاره

پژوهش حاضر می‌کوشد انگیزش مفهومی زیربنای خلق و درک مرکب‌های بهووریهی زبان فارسی را بررسی نماید و باتوجه به الگوی نقش‌آفرینی و تعامل مجاز و استعاره، انواع این ترکیبات را به‌لحاظ ساختار مفهومی مشخص سازد. به‌این منظور با تکیه بر مدل پیشنهادی روئیز دِمندوزا و دییز وِلاسکو (2002) برای تبیین انواع مجاز و الگوهای تعامل مفهومی، درمجموع شصت مرکب‌ بهووریهی غیرفعلی زبان فارسی موردتحلیل قرار گرفت. تحلیل‌ها حاکی از آن است که ازنظر الگوی مفهومی زیربنایی، مرکب‌های بهووریهی زبان فارسی در سه گروه اصلی قابل‌طبقه‌بندی هستند: 1) ترکیبات حاصل عملکرد یک مجاز مفهومی (مبدا-در-مقصد) واحد، 2) ترکیبات حاصل تعامل مجازی، و 3) ترکیبات حاصل تعامل استعاره و مجاز. در این میان، چون مفهوم‌سازی مرکب‌های بهووریهی حاصل تعامل مجازی ممکن است دو، سه، یا چند مجاز مفهومی متوالی را فعال سازد، این گروه از ترکیبات بهووریهی ازنظر تعداد و همچنین نوع مجازهای نقش‌آفرین زیرالگوهایی را شامل می‌شوند. همچنین، ترکیباتی که خلق و درک معنا در آنها الگوی تعامل مفهومی استعاره و مجاز را بازنمایی می‌کند، بسته به مجازبنیاد بودن یا نبودن حوزه مبدا و مقصد استعاره زیربنایی، در دو زیرگروه، شامل ترکیبات حاصل نگاشت مجازی حوزه مقصد استعاره و ترکیبات حاصل نگاشت مجازی هر دو حوزه مبدا و مقصد استعاره، جای می‌گیرند. نتایج پژوهش به‌طورضمنی نشان می‌دهند که فرایند خلق و شکل‌گیری مرکب‌های بهووریهی زبان فارسی تصادفی نیست، بلکه از الگوهای مفهومی نظام‌مند و مشخصی تبعیت می‌کند.

persian bahuvrihi compounds: the operation of metonymy and metaphor

the present study aims towards investigating the conceptual motivation underlying the creation and understanding of persian bahuvrihi compounds. it is also trying to specify the conceptual types of these compounds according to the metonymical and metaphorical patterns of operation and interaction. in so doing, we rely on the model proposed by ruiz de mendoza and diez velasco (2002) which accounts for basic types of metonymy and different patterns of conceptual interaction. as for data, we approach a total of 60 persian non-verbal behuvrihi compounds. the analysis reveals that in terms of the underlying conceptual pattern, persian bahuvrihi compounds fall into three main groups: 1) compounds resulting from the operation of a single conceptual metonymy (source-in-target), 2) compounds resulting from metonymic interaction, and 3) compounds resulting from the interaction of metaphor and metonymy. in the meantime, given that that the conceptualization of bahuvrihi compounds resulting from metonymic interaction may activate two, three, or more consecutive conceptual metonymies, this group of bahuvrihi compounds includes subpatterns in terms of the number and type of the operative metonymies. moreover, compounds that represent the - whether or not the - compounds exemplify the ones that result from the metonymic mapping of the target domain of the metaphor and those resulting from the metonymic mapping of both the source and target domains of the metaphor. the results of the research implicitly indicate that the process of the formation of bahuvrihi compounds in persian is not random, but follows systematic and specific conceptual patterns.