>
Fa   |   Ar   |   En
   افزایش پایداری خاک در مراتع تخریب‌یافته با استفاده از مواد هیومیکی (مطالعه موردی خاک مراتع طاغذی شهرستان زابل)  
   
نویسنده فرایی عاطفه ,ابراهیمی مهدیه ,شیرمحمدی ابراهیم
منبع مرتع - 1404 - دوره : 19 - شماره : 2 - صفحه:144 -160
چکیده    سابقه و هدف: بارش اندک، ضعف ماده آلی خاک، فقر پوشش گیاهی و وجود باد­های 120 روزه سیستان، مراتع این منطقه را به شدت مستعد فرسایش بادی شدید کرده است. فرسایش بادی خسارات فراوانی را برای مردم این منطقه ایجاد کرده است که از جمله این خسارت­ها می­توان به کاهش دید و وقوع تصادفات جاده­ای، کاهش سلامتی انسان، هدررفت خاک، کاهش پتانسیل اراضی کشاورزی و ... اشاره کرد. بنابراین بررسی راهکار­های افزایش مقاومت خاک در مقابل فرسایش بادی امری ضروری است. تحقیق حاضر به­منظور مطالعه تاثیر مواد هیومیکی بر افزایش پایداری خاک در مراتع تخریب­یافته طاغذی شهرستان زابل انجام شد.مواد و روش­ها: این تحقیق به­ صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با 3 تکرار انجام شد. فاکتور اول نوع خاک در 3 سطح: خاک با حساسیت کم به فرسایش بادی (s1)، حساسیت متوسط (s2) و حساسیت زیاد (s3) بود. فاکتور دوم مواد هیومیکی در 2 سطح شامل: مواد هیومیکی (ترکیب اسید­ هیومیک + اسید­ فولویک: h1) و بدون مواد هیومیکی(h0) در نظر گرفته شد. مواد هیومیکی به صورت آبیاری در یک مرحله به خاک گلدان­ها اضافه شدند. مقدار مواد هیومیکی مورد نیاز برای هر گلدان بر اساس محتوی خاک آن محاسبه و همراه با 200 میلی­لیتر آب به هر واحد آزمایشی اضافه شد. همچنین در تیمار شاهد 200 میلی­لیتر آب به خاک­ها اضافه شد. پس از گذشت سه ماه تاثیر مواد هیومیکی بر روی مقدار اسیدیته، قابلیت هدایت الکتریکی، درصد آهک، ماده آلی، درصد نیتروژن، تنفس میکروبی خاک، جمعیت میکروبی، پایداری خاک شامل درصد وزنی خاک­دانه­ها در الک مرطوب و الک خشک و مقاومت مکانیکی خاک مرطوب اندازه­گیری شد. پس از تعیین نرمال بودن توزیع داده‌­ها و همگنی واریانس­ها، تجزیه واریانس داده­ها با نرم­افزار statistix10 و مقایسه میانگین داده­ها با آزمون lsd در سطح احتمال 5 درصد انجام شد.نتایج: نتایج نشان داد که بیشترین مقدار آهک (17/37 درصد)، تنفس میکروبی (14/0 میلی­گرم کربن دی­اکسید بر گرم خاک در روز) و نیتروژن (33/0 درصد) در کاربرد مواد هیومیکی در خاک با حساسیت زیاد اندازه­گیری شد. در خاک با حساسیت کم کمترین مقدار آهک (50/19 درصد) در کاربرد مواد هیومیکی مشاهده شد. حداقل تنفس میکروبی (03/0 میلی­گرم کربن دی­اکسید بر گرم خاک در روز) در تمامی خاک­ها و بدون کاربرد مواد هیومیکی اندازه­گیری شد. کمترین مقدار نیتروژن (03/0 درصد) در خاک با حساسیت متوسط و بدون مواد هیومیکی اندازه­گیری شد. بیشترین درصد خاکدانه­های خشک به­ترتیب در کاربرد مواد هیومیکی در الک 2/11 میلی­متر در خاک با حساسیت زیاد و الک 2 میلی­متر در خاک با حساسیت متوسط اندازه­گیری شد. بیشترین خاکدانه مرطوب در الک 2/11و 8 میلی­متر مربوط به خاک با حساسیت زیاد و متوسط در کاربرد مواد هیومیکی بود. مواد هیومیکی باعث افزایش حداکثری خاکدانه­های مرطوب خاک­های با حساسیت کم در الک 75/4 میلی­متری شد. بیشترین خاکدانه­های مرطوب در الک 18/1 میلی­متری مربوط به خاک­های با حساسیت زیاد بود. به طور کلی کمترین مقدار خاکدانه­های مرطوب در عدم کاربرد مواد هیومیکی مشاهده شد. کاربرد مواد هیومیکی به­ترتیب باعث افزایش حداکثری مقاومت مکانیکی خاک­های با حساسیت متوسط و کم شد. نتیجه‌­گیری: به­طور کلی نتایج مطالعه حاضر نشان داد که کاربرد مواد هیومیکی در بهبود خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک­های تخریب یافته مرتع مورد تحقیق موثر بود. کاربرد ترکیبات هیومیکی در افزایش نیتروژن و تنفس میکروبی خاک و متعاقباً ایجاد شرایط مناسب برای فعالیت میکروارگانیسم­های موجود خاک اثرات مثبتی داشتند. در مجموع، کاربرد مواد هیومیکی در مقایسه با راهکار­هایی مانند استفاده از کود­های شیمیایی در خاک­های حساس به تخریب و فرسایش بادی به­عنوان یک اصلاح‌کننده خاک، قابل دسترس و همچنین دوستدار محیط زیست می­تواند راهکاری کاملاً پایدار در بهبود خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و درنتیجه افزایش پایداری خاک باشد. هزینه استفاده از این مواد در مقایسه با خسارات ناشی از فرسایش (مانند کاهش حاصل‌خیزی خاک، از بین رفتن پوشش گیاهی، افزایش هزینه‌های احیای مراتع و خطرات زیست‌محیطی)، در کشور اغلب بسیار ناچیز است و توجیه اقتصادی خواهد داشت. با این حال، برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر و توصیه این روش برای افزایش پایداری مراتع، انجام یک تحلیل اقتصادی با در نظر گرفتن شرایط هر منطقه ضروری است.
کلیدواژه تنفس میکروبی ,اسید فولویک ,فرسایش خاک ,حاصلخیزی خاک ,مراتع خشک
آدرس دانشگاه زابل, دانشکده آب و خاک, گروه مرتع و آبخیزداری, ایران. , دانشگاه زابل, دانشکده آب و خاک, گروه مرتع و آبخیزداری, ایران. , دانشگاه زابل, دانشکده آب و خاک, گروه خاک, ایران.
پست الکترونیکی eshirmohammadi@uoz.ac.ir
 
   increasing soil stability in degraded rangelands using humic substances (case study of the soil of taghazi sangelands in zabol county)  
   
Authors faraee atefeh ,ebrahimi mahdiyeh ,shirmohamadi ebrahim
Abstract    background and objectives: the rangelands of the sistan region are highly susceptible to wind erosion due to low rainfall, low soil organic matter, sparse vegetation cover, and the persistent 120-day seasonal winds. wind erosion in this area has resulted in numerous adverse effects, including reduced visibility leading to traffic accidents, negative impacts on human health, soil loss, and a decline in the productivity of agricultural lands. therefore, strategies to enhance soil resistance to wind erosion are critical. this study aimed to evaluate the effect of humic substances on improving soil stability in degraded rangelands of taghzi, zabul.methodology: a factorial experiment was conducted using a completely randomized design with three replicates. the first factor was soil sensitivity to wind erosion, classified into three levels: low sensitivity (s1), medium sensitivity (s2), and high sensitivity (s3). the second factor was the application of humic substances in two levels: with humic substances (h1; a combination of humic acid and fulvic acid) and without humic substances (h0). humic substances were applied once through irrigation; the quantity supplemented to each pot was calculated based on the soil content and mixed with 200 ml of water. control treatments received only 200 ml of water. after three months, the following parameters were measured: soil ph, electrical conductivity, calcium carbonate (lime) percentage, organic matter content, total nitrogen percentage, soil microbial respiration, microbial population, soil stability (expressed as the weight percentage of soil aggregates retained on wet and dry sieves), and the mechanical resistance of wet soil. data were tested for normality and homogeneity of variances prior to analysis using anova in statistix 10 software. means were compared using the lsd test at a 5% significance level.results: application of humic substances in highly sensitive soils (s3) resulted in the highest calcium carbonate content (37.17%), microbial respiration rate (0.14 mg co₂ g⁻¹ soil day⁻¹), and nitrogen concentration (0.33%). conversely, the lowest calcium carbonate level (19.50%) was found in low sensitivity soil (s1) treated with humic substances. soils without humic application showed minimal microbial respiration (0.03 mg co₂ g⁻¹ soil day⁻¹) across all sensitivity levels. nitrogen content was lowest (0.03%) in medium sensitivity soils (s2) without humic substances. in terms of soil aggregate stability, the highest percentage of dry soil aggregates retained on the 11.2 mm sieve was recorded in highly sensitive soil treated with humic substances, whereas medium sensitivity soils exhibited the greatest dry aggregate retention on the 2 mm sieve. for wet sieving, maximum aggregate retention in the 11.2 mm and 8 mm sieves was observed in highly and medium sensitive soils with humic treatment, respectively. humic substances also led to the largest increase of wet aggregates in low sensitivity soils on the 4.75 mm sieve. the greatest retention of wet aggregates in the 1.8 mm sieve occurred in highly sensitive soils. overall, soils without humic treatment exhibited the lowest wet aggregate stability. the mechanical resistance of wet soils increased significantly with humic application, especially in medium and low sensitivity soils.conclusion: this study demonstrated that the application of humic substances significantly improved the physical and chemical properties of degraded rangeland soils, enhancing nitrogen content and microbial respiration which fosters a more active soil microbial community. compared to chemical fertilizers, humic substances represent an accessible and environmentally sustainable soil amendment that can effectively increase soil stability, particularly in soils vulnerable to wind erosion. the cost of using humic substances is generally minimal relative to the extensive economic and environmental damages caused by wind erosion, such as reduced soil fertility, vegetation loss, increased restoration expenses, and ecological risks. however, region-specific economic analyses are recommended to optimize decision-making and promote this practice for sustainable rangeland management.
Keywords microbial respiration ,fulvic acid ,soil erosion ,soil fertility ,dry rangelands.
 
 

Copyright 2023
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved