نقش استفاده از ورمی کمپوست در ترکیب گلوله بذر (seedball) بر رشد بذور گونه های onobrychis viciifolia scop. و medicago scutellata (l.) mill.

سابقه و هدف: بسیاری از مراتع کشور بر اثر بهره برداری نادرست و یا فشارهای محیطی در حال تخریب هستند و بازگشت کارایی این اکوسیستم ها مستلزم انجام عملیات مدیریتی و اصلاحی است. در شرایطی که تخریب مرتع شدید باشد، عملیات احیایی مصنوعی که شامل وارد کردن گیاهان به منطقه از طریق بذرپاشی است روش موثری در بهبود وضعیت مرتع به شمار می رود. ورود بذر به مرتع و استقرار آن به صورت مرسوم به‌دلیل شرایط سخت محیطی مراتع همیشه با موفقیت همراه نیست. یکی از روش های محافظت از بذر عمل پوشش دار کردن بذر است که در آن مواد پوشش دهنده سطح خارجی بذر را در بر می گیرند، تا اثرات منفی محیطی را به حداقل رسانده و توان استقرار گیاه را افزایش دهند. عملیات پوشش دار کردن بذر یا گلوله بذر برای جلوگیری از به خطر افتادن بذور در مقابل خشکی محیط و جمع آوری توسط جانوران انجام می گیرد. انجام  تحقیق حاضر، برای بررسی و اندازه گیری رشد و موفقیت جوانه زنی گیاهان یونجه و اسپرس با استفاده از روش گلوله بذر  به‌منظور به کارگیری این روش در سطح گسترده جهت اصلاح و احیای مراتع است.مواد و روش ها: در این تحقیق گلوله برای بذر دو گونه medicago scutellata و onobrychis viciifolia تحت تیمار افزودن کود ورمی‌کمپوست به رس اقدام به تهیه گردید. ضمن اینکه گلوله های بذر بدون کود نیز صرفاً با استفاده از رس تهیه شد. تعداد 15 گلوله بذر از هر ترکیب تیماری موجود شامل تیمار گلوله بذر یونجه با دو نوع گلوله حاوی کود و فاقد کود و تیمار گلوله بذر اسپرس با دو نوع گلوله حاوی کود و فاقد کود تهیه شد. سپس گلوله ها بر حسب تیمار مورد نظر در کرت مخصوص خود واقع در سایت تحقیقاتی دانشگاه ارومیه، در اواخر اردیبهشت ماه کاشت شدند و در مواقع لازم آبیاری صورت گرفت تعداد گلوله رشدیافته و نیز تعداد بذر رشدیافته در هر گلوله از ابتدای شروع رشد به طور مستمر ثبت شد. بعد از رسیدن به حداکثر رشد، ارتفاع گیاهچه و نیز طول و عرض برگ ها اندازه گیری شد و تمامی داده ها از طریق روش آماری تجزیه واریانس دو طرفه تحت دو فاکتور نوع بذر و کود تحلیل شد و مقایسه میانگین ها توسط آزمون توکی صورت گرفت.  نتایج: نتایج حاکی از آن است که در تمامی تیمارها رشد مورفولوژیکی اسپرس نسبت به رشد یونجه بیشتر بوده و عملکرد اسپرس از لحاظ تعداد گلوله بذر رشدیافته (12.33 گلوله)، تعداد بذر رشد یافته در گلوله (1.87 بذر در هر گلوله)، ارتفاع گیاه (10.42 سانتی متر) نسبت به گونه یونجه به‌ترتیب با میزان 3.16 گلوله، 0.4 بذر در هر گلوله و 3.98 سانتی متر موفقیت آمیزتر بوده است. این موفقیت می تواند ناشی از ویژگی های خاص ذاتی اسپرس در هنگام رشد باشد. همچنین گلوله های دارای کود ورمی کمپوست از لحاظ رشد طول و عرض برگ با مقادیر 0.69 و 0.38 سانتی متر نسبت به گلوله های بذر بدون کود 1.04 و  0.58 سانتی متر میزان کمتری داشتند. نتیجه گیری: نتایج حاکی از این است که کود ورمی‌کمپوست به‌دلیل غلظت بالای عناصر غذایی در صورت افزودن به گلوله بذر علی الخصوص در ابتدای شروع رشد، باعث مهار جوانه زنی بذر و کاهش رشد رویشی گیاه خواهد شد. با این حال به نظر می رسد افزودن مقادیر خیلی کم یک ماده غذایی یا یک ماده غذایی بی خطر به رس گلوله بذر نتایج بهتری را ارائه خواهد داد. با توجه به پتانسیل بالای بذر اسپرس نسبت به بذر یونجه از لحاظ ویژگی های رشدی مورد مطالعه، پیشنهاد می شود این گونه در طرح های احیای مرتع از طریق تهیه گلوله بذر استفاده گردد.

the role of using vermicompost in seed ball composition on the growth of medicago scutellata (l.) mill. and onobrychis viciifolia scop. seeds

background and objectives: many of the country’s rangelands are being degraded due to improper exploitation and environmental pressures. restoring the efficiency of these ecosystems requires management and improvement operations. in severely degraded rangelands, artificial restoration operations, including the introduction of plants through seeding, are effective methods for improving rangeland conditions. traditional seed introduction methods often fail due to harsh environmental conditions. seed coating or pelleting, which involves covering seeds with protective materials, minimizes negative environmental effects and increases plant establishment. this study investigated the growth and germination success of medicago scutellata and onobrychis viciifolia using the seed pellet method to apply this approach on a large scale for rangeland restoration.methodology: pellets were prepared for seeds of medicago scutellata and onobrychis viciifolia by adding vermicompost to clay. seed pellets without fertilizer were also prepared using clay alone. fifteen seed pellets were prepared for each treatment combination, including alfalfa seed pellet treatments with and without fertilizer and spruce seed pellet treatments with and without fertilizer. the pellets were planted in designated plots at the research site of urmia university in late may, and irrigation was performed as necessary. the number of grown pellets and seeds in each pellet were recorded continuously from the start of growth. after reaching maximum growth, seedling height, leaf length, and leaf width were measured. all data were analyzed using two-way analysis of variance (anova) with seed type and fertilizer as factors. means were compared using the tukey test.results: the results showed that in all treatments, the morphological growth of onobrychis viciifolia was higher than that of medicago scutellata. onobrychis viciifolia had a greater number of seed balls grown (12.33 balls), a higher number of seeds per ball (1.87 seeds/ball), and greater plant height (10.42 cm) compared to medicago scutellata, which had 3.16 balls, 0.4 seeds per ball, and 3.98 cm, respectively. this success could be due to the specific growth characteristics of onobrychis viciifolia. pellets with vermicompost fertilizer had lower leaf length and width growth rates (0.69 cm and 0.38 cm) compared to seed pellets without fertilizer (1.04 cm and 0.58 cm).conclusion: vermicompost fertilizer, due to its high nutrient concentration, inhibited seed germination and reduced plant vegetative growth when added to seed pellets, especially at the beginning of growth. however, adding very small amounts of a nutrient or a safe nutrient to the seed pellet clay may provide better results. given the high growth potential of onobrychis viciifolia compared to medicago scutellata, onobrychis viciifolia should be used in rangeland restoration projects through seed pellet preparation.