بررسی تاثیر حذف و اضافه شدن لاشبرگ بر نقش تسهیلاتی گونه‌های بوته‌ای و گندمی در مراتع نیمه‌خشک استان کرمان با استفاده از مدل معادلات ساختاری

سابقه و هدف: در مناطق خشک و نیمه‌خشک، گونه‌های گیاهی میکرواقلیم‌های جدیدی را در زیر سایه‌خود شکل می‌دهند و استقرار گونه‌های دیگر را تسهیل می‌کنند. تولید لاشبرگ گونه‌ها در عملکرد تسهیگری این گونه‌های اهمیت زیادی دارد. از آنجا که تولید لاشبرگ در اکوسیستم‌ها به دلایل محیطی و مدیریتی کم و زیاد می‌شود. درک چگونگی واکنش رشد گیاهان زیراشکوب و چرخه مواد غذایی خاک به مقدار لاشبرگ می‌تواند به ما در درک بهتر بازخورد بین اکوسیستم مرتعی و تغییرات آب و هوایی و مدیریتی کمک کند. مواد و روش ها: قبل از فصل رویش، در زیر تاج پوشش 20 پایه بالغ از هر گونه astergalus gossypinus fisch. ، hyparrhenia hirta (l.) stapf و artemisa aucheri boiss. 20 پلات انداخته شد و تیمارهای لاشبرگ اجرا شد. به‌طوریکه برای هر گونه، در 5 پلات تمام لاشبرگ از سطح پلات جمع‌آوری شد (0% لاشبرگ) و بر روی لاشبرگ 5 پلات دیگر ریخته شد (200% لاشبرگ). در 5 پلات هم نیمی از مقدار لاشبرگ جمع‌آوری شده به پلات اضافه شد (50% لاشبرگ). 5 پلات هم به عنوان پلات کنترل در نظر گرفته شد (100% لاشبرگ). پلات‌ها نشانه‌گذاری شدند. در پایان فصل رشد تعداد پایه گونه‌های زیراشکوب یاددداشت شد و تولید آنها با روش قطع و توزین برآورد شد. در هر پلات نمونه های خاک 1 کیلوگرمی، از عمق 0 تا 30 سانتی متری خاک برداشت شده و درصد کربن آلی خاک به روش والکی و بلاک، درصد رطوبت خاک به روش وزنی و دما خاک با استفاده از دماسنج برآورد شد. نتایج: نتایج نشان داد عملکرد سه گونه از نظر حمایت گیاهان زیراشکوب تفاوت معنی‌داری داشت (0.05>p). گونه a. gossypinus  با میانگین 24±108گرم در متر مربع دارای بیشترین مقدار تولید گونه‌های زیراشکوب بود. بیشترین تولید گونه‌های زیراشکوب برای گونه a. gossypinus در تیمار 200 درصد لاشبرگ بود. اما تولید گونه‌های زیراشکوب در تیمارهای مختلف لاشبرگ برای گونه a. aucheri اختلاف معنی‌داری در سطح 95 درصد اطمینان نداشتند. بیشترین مقدار تولید گونه‌های زیراشکوب در تیمار لاشبرگ صفر درصد گونه h. hirta مشاهده شد. برای هر سه گونه، کربن و رطوبت خاک با حذف لاشبرگ بطور معنی‌داری کاهش و با افزایش لاشبرگ بطور معنی‌داری افزایش یافته بود. مدل معادلات ساختاری نشان داد که بطور مستقیم گونه a. gossypinus که از گونه‌های تثبیت کننده نیتروژن است،بیشترین تاثیر را بر گونه‌های زیراشکوب دارد (0.01>p). لاشبرگ بطور غیر مستقیم از طریق رطوبت و کربن خاک بر گونه های زیراشکوب تاثیر معنی‌داری دارد (0.05>p ). نتیجه گیری: گونه‌های بوته‌ای نسبت به گونه گندمی نقش تسهیلگری موثرتری داشتند. رابطه مشخصی بین حذف و اضافه شدن لاشبرگ و تولید گونه‌های زیراشکوب وجود نداشت. عکس‌العمل گونه‌ها به حذف و اضافه شدن لاشبرگ بسیار متفاوت بود. گونه گون نسبت به گونه‌های دیگر نقش تسهیلاتی بالاتری داشت و این امر در برنامه‌های احیای مراتع خشک و نیمه‌خشک باید لحاظ شود. البته عملکرد تسهیلاتی گونه گون به حذف و اضافه شدن لاشبرگ حساس‌تر بود. بنابراین، شدت چرا باید به نحوی تنظیم شود که حداقل 50 درصد لاشبرگ گونه گون در اکوسیستم باقی بماند.

investigating the effect of removal and addition of litter on the facilitating role of shrub and grass species in semi-arid rangelands of kerman province using structural equation model

background and objectives: in arid and semi-arid regions, plant species create microclimates under their shade, facilitating the establishment of other species. litter production in ecosystems fluctuates due to management and environmental reasons. understanding how understory plant growth and soil nutrient cycling respond to litter amounts can provide insights into the feedback between rangeland ecosystems, climate, and management changes.methodology: before the growing season, 60 plots were established under the canopy of 20 adult plants of each species (astergalus gossypinus fisch., hyparrhenia hirta (l.) stapf, and artemisa aucheri boiss.) for litter treatments. for each species, in 5 plots, all litter was removed (0% litter) and placed on the litter of 5 other plots (200% litter). in 5 plots, half of the litter was removed, and 5 plots were maintained as control plots (100% litter). at the end of the growing season, the number of individual species under a. gossypinus, h. hirta, and a. aucheri was recorded, and their production was estimated by cutting and weighing. soil samples (1 kg) were taken from a depth of 0 to 30 cm in each plot to determine organic carbon (using walkey and black methods) and soil moisture (using the weight method).results: the three species showed significant differences in understory plant production at the 95% confidence level. for a. gossypinus, the highest production of understory species was observed in the 200% litter treatment, while a. aucheri showed no significant difference across treatments at the 95% confidence level. in h. hirta, the highest production of understory species was observed in the 0% litter treatment. for all three species, carbon and soil moisture significantly decreased with litter removal and increased with litter addition (p < 0.05). the structural equation model indicated that nitrogen-fixing species had the greatest direct effect on the sub-shrub species (p < 0.01). litter had a significant indirect effect on the species under a. gossypinus through soil moisture and carbon (p < 0.05).conclusion: shrub species played a more effective role than grass species in facilitating understory plant growth. there was no consistent relationship between litter removal/addition and understory production. species responses to litter removal/addition varied significantly. litter quality had a greater impact on the facilitating role of species than litter quantity. in general, species with a higher facilitating role were more sensitive to litter removal/addition, a factor that should be considered in pasture management plans.