تاثیر شدت های مختلف چرای دام بر ارزش دیداری مراتع نیمه خشک (مطالعه موردی: مراتع خبر بافت، استان کرمان)

سابقه و هدف: ارزش دیداری اکوسیستم‌ها نقش مهمی در افزایش انگیزه مردم و مدیران برای حفاظت از اکوسیستم‌های طبیعی دارد. گیاهان مهم‌ترین جزء اکوسیستم‌های مرتعی هستند که در ارزش دیداری چشم اندازها اهمیت زیادی دارد. با توجه به تغییرات سریع چشم‌انداز تحت تاثیر تداخلات انسانی، شناخت ارزش دیداری چشم‌اندازها اطلاعات با ارزشی برای توسعه استراتژی‌های مدیریت پایدار و در عین حال برای حفظ یا بازیابی مناظر جذاب فراهم می‌کند. با توجه به اینکه چرای دام یکی از مهم‌ترین فاکتورهای تاثیر گذار بر ساختار و عملکرد اکوسیستم‌های مرتعی است، این مطالعه به بررسی تاثیر شدت چرای دام بر ارزش دیداری مراتع می‌پردازد. مواد و روش‌ها: برای کمی‌سازی ارزش دیداری چشم‌اندازها از ویژگی‌های گل، میوه، ساقه و برگ گونه‌های گیاهی استفاده شد. از آنجا که این ویژگی‌ها اهمیت یکسانی در ارزش دیداری چشم‌اندازها ندارند، با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (ahp) اهمیت معیارها و زیر معیارها در ارزش دیداری برآورد شد. بنابراین، از 40 کارشناس که در زمینۀ گیاه‌شناسی و طراحی فضای سبز شهری فعالیت داشتند، خواسته شد که به اهمیت معیارهای گیاه (گل، میوه، ساقه و برگ)، زیر معیارهای گل (رنگ گل، شکل گل، اندازه گل، طول گلدهی و تنوع رنگ گل)، زیرمعیارهای میوه (شکل میوه، رنگ میوه و اندازه میوه)، زیر معیارهای برگ (شکل برگ، رنگ برگ، رنگ برگ در پاییز و نوع برگ) و زیر معیارهای ساقه ( ارتفاع ساقه، تراکم ساقه و رنگ ساقه) در ارزش دیداری چشم اندازهای مرتعی امتیاز دهند. در 90 پلات تعداد پایه و درصد تاج پوشش در سه منطقه قرق چرای متوسط و چرای شدید مراتع خبر بافت برآورد شد. با استفاده از فراوانی‌ و ویژگی‌های گل، میوه، ساقه و برگ گونه‌ها، ارزش دیداری در مناطق مورد مطالعه برآورد شد. از شاخص سیمپسون، شانون-وینر، مارگالف و یکنواختی، برای برآورد  تنوع گونه‌ای استفاده شد. نتایج: نتایج ahp نشان داد که گل در رتبه اول، برگ در رتبه دوم و ساقه و میوه به طور مشترک در رتبه سوم اهمیت برای ارزش دیداری اکوسیستم‌های مرتعی قرار داشتند. نتایج تحلیل واریانس نشان داد که منطقه قرق، چرای متوسط و چرای شدید به‌ترتیب با میانگین 0.15± 0.75، 0.12±0.52 و 0.08±0.34 از نظر تنوع گونه‌ای و درصد تاج پوشش به‌ترتیب با میانگین 12±43، 11±31 و 6±22 درصد با یکدیگر دارای اختلاف معنی‌داری هستند (0.05>p). اما از نظر ارزش دیداری دو منطقه قرق و چرای متوسط به‌ترتیب با میانگین 0.17±0.78 و 0.13±0.68 دارای اختلاف معنی‌داری نبودند (0.05>p). نتایج همبستگی پیرسون نشان داد که بین ارزش دیداری و تنوع گونه‌ای (0.05>p)، تنوع گونه‌های فورب و درصد تاج پوشش گونه‌های فورب (0.01>p) رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد.نتیجه‌گیری: فرم رویشی فورب گلدار ارزش دیداری اکوسیستم‌های مرتعی را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. در منطقه چرای متوسط اگرچه تنوع گونه‌ای به‌طور معنی‌داری نسبت به منطقه چرای شدید کاهش یافته ‌است، اما ارزش دیداری آن تحت تاثیر قرار نگرفته‌ است، زیرا گونه‌های فورب در این منطقه از فراوانی بیشتری برخوردار بوده و کاهش تنوع گونه‌ای را جبران کرده‌اند. گونه astragalus gossypinus  بیشترین اهمیت را از نظر ارزش دیداری در دو منطقه قرق و چرای متوسط داشت، که از گونه‌های کلیدی برای حفظ ارزش دیداری منطقه مورد مطالعه است. این مطالعه اطلاعات مفیدی را برای شناسایی پتانسیل ارزش دیداری اکوسیستم‌ها و کمک به مداخلات اکولوژیکی برای حفاظت از کوسیستم با پتانسیل بالای دیداری و بازسازی اکوسیستم‌ها جذاب را فراهم می‌کند.

the effect of different intensities of livestock grazing on the visual value of semi-arid rangelands: a case study of khabar baft rangelands, kerman province

background and objectives: the visual value of ecosystems plays a critical role in motivating people and managers to protect natural ecosystems. plants are the most important component of rangeland ecosystems, significantly contributing to the visual value of landscapes. due to rapid landscape changes caused by human interventions, understanding the visual value of landscapes provides valuable information for developing sustainable management strategies and preserving or restoring attractive landscapes. livestock grazing is a major factor affecting the structure and function of rangeland ecosystems. this study aims to investigate the impact of grazing intensity on the visual value of rangelands.methodology: the features of flowers, fruits, stems, and leaves of plant species were used to quantify the visual value of landscapes. since these features do not have the same importance in the visual value of landscapes, the importance of criteria and sub-criteria was estimated using the analytical hierarchy process (ahp) method. forty experts were asked to consider the importance of plant criteria (flower, fruit, stem, and leaf) and sub-criteria (flower color, flower shape, flower size, flowering length, flower color variation, fruit shape, fruit color, fruit size, leaf shape, leaf color, leaf color in autumn, leaf type, stem height, stem density, and stem color) based on their importance in the visual value of rangeland landscapes. in 90 plots, the number of individuals and canopy cover were estimated in three areas: enclosure, moderate grazing, and heavy grazing regions of khabar baft rangelands. visual value was estimated using the frequency and characteristics of flowers, fruits, stems, and leaves of the species. species diversity was evaluated using simpson’s index, shannon-wiener’s index, margalef’s index, and evenness index.results: ahp analysis showed that flowers were the most important for the visual value of rangelands, followed by leaves, with stems and fruits together being less important. anova analysis revealed significant differences in species diversity among enclosure, moderate grazing, and heavy grazing regions, with means of 0.75±0.15, 0.52±0.12, and 0.34±0.08, respectively (p<0.05). canopy cover averages were 43±12%, 31±11%, and 22±6%, respectively (p<0.05). in terms of visual value, there were no significant differences between enclosure and moderate grazing areas, with averages of 0.78±0.17 and 0.68±0.13, respectively (p<0.05). pearson’s correlation results indicated a positive correlation between plant diversity (p<0.05) and the diversity of forb species and the percentage of the canopy of forb species (p<0.01).conclusion: forbs significantly impact the visual value of ecosystems due to their flowers. although species diversity decreased significantly in the moderate grazing area compared to the enclosure, the visual value was not severely affected due to the abundance of forb species in the moderate grazing area. astragalus gossypinus was the most important species in terms of visual value in both the enclosure and moderate grazing areas, making it a key species for maintaining the visual value of the study area. this study provides useful information to identify ecosystems’ potential in providing visual value and guides ecological interventions to protect and restore ecosystems with high visual potential.