تحلیل راهبردی و آنالیز وضعیت شترداری در قلمرو عشایر ایل کلکویی استان قم

شتر به دلیل ویژگی‌های ممتاز همچون تبدیل علوفه با کمیت و کیفیت پایین به تولیدات لبنی و گوشتی مرغوب، سازگاری با مراتع خشک و نیمه‌خشک و مقاومت در برابر بیماری‌ها، کارکرد اساسی در نظام‌های چرایی گسترده دارد. این ویژگی‌ها باعث شده است تا شترداری به عنوان یکی از راهبردهای توسعه‌ پایدار در مدیریت منابع طبیعی و معیشت پایدار جوامع محلی معرفی گردد. با این حال شترداری در ایران با چالش‌های متعددی روبرو است. این مطالعه در نظر دارد به تحلیل راهبردی نظام‌های شترداری از دیدگاه عشایر کلکویی و کارشناسان مرتع در استان قم بپردازد. برای این منظور عوامل قوّت، ضعف، فرصت و تهدید از طریق مصاحبه‌ نیمه‌ساختاریافته شناسایی شد. سپس با طراحی پرسشنامه و تکمیل آن وزن‌دهی به عوامل از دیدگاه دو جامعه ذینفع صورت گرفت. تحلیل داده‌ها در محیط نرم‌افزار excel در چارچوب روش swot انجام شد. نتایج نشان داد مهم‌ترین عوامل درونی موثر بر شترداری از دیدگاه عشایر و کارشناسان در بخش قوّت‌ها نگرش مثبت و علاقه و انگیزه به شترداری بین عشایر کلکویی و در بخش ضعف‌ها کمبود منابع آبی مناسب جهت شرب دام بودند. همچنین در بین عوامل بیرونی موثر بر شترداری در بخش فرصت‌ها نگرش مثبت افراد جامعه نسبت به شتر و محصولات تولیدی آن و در بخش تهدیدها نبود برنامه‌ریزی جامع و راهبردی شترداری بود. موقعیت راهبردی شترداری از دیدگاه عشایر کلکویی با وزن‌نهایی عوامل درونی و برونی به‌ترتیب 3.502 و 3.407 تهاجمی (so) و از دیدگاه کارشناسان با وزن نهایی 2.073 و‌ 2.517 رقابتی (wo) تعیین شد. از آنجاییکه هر دو ذینفع وزن بالایی به عوامل فرصت اختصاص دادند، تاکید نهایی بر فراهم‌سازی شرایط برای استفاده از فرصت‌های شترداری و همچنین تقویت قوّت‌ها و کاهش ضعف‌ها بود. نتایج این مطالعه به مدیران اجرایی و سیاست‌گزاران کمک می‌کند تا با اطلاعات بیشتری نقشه راه شترداری در منطقه را طراحی و تنظیم کنند.

Strategic and situation analysis of camel herding in Kalkooyi nomads territory in Qom Province

Owing to premium properties such a transformation of forage with low quantity and quality into high quality dairy and meat products, compromising with arid and semiarid rangeland and resistance against diseases, camel has basic function in extensive grazing systems. These properties have made camel herding as one of the strategies in sustainable development in natural resources management and sustainable livelihood of local communities. Nevertheless, camel herding is facing various challenges in Iran. This study aimed to strategic analysis of camel herding systems from Kalkooyi nomads and rangeland experts rsquo; viewpoints in Qom Province. In this order, strength, weakness, opportunity and threat factors were identified using semistructured interview. Then, weighting factors was done through designing and completing questionnaire based on two stakeholders. Data analysis was done using SWOT framework in Microsoft Office Excel. Result showed that the most important internal factors affecting camel herding in strength criteria was positive attitude and the interest and motivation towards camel herding among Kalkooyi nomads and in weakness criteria was shortage in suitable water sources for livestock drinking from both nomads and experts rsquo; viewpoints. Also, between external factors as opportunity criteria, positive attitude of community members towards camel and its products and in threat criteria lack of comprehensive planning and roadmap for camel herding were the most important factors. Strategic position of camel herding was determined as offensive (SO) from nomads rsquo; viewpoint with weights of 3.502 and 3.407, respectively. This position was determined as competitive (WO) from experts rsquo; view point with weights of 2.073 and 2.517, respectively. Since both stakeholders assigned high weights to opportunity factors, the ultimate emphasis is on providing the condition for using opportunities of camel herding as well as strengthening the strengths and reducing the weaknesses. The result of this study helps executive managers and policy makers to plan and adjust camel herding roadmap with providing more information.