بررسی پتانسیل درون‌زی‌بری (endozoochory) علفخواران اهلی و وحشی در مدیریت‌های مختلف منطقه حفاظت‌شده تنگ صیاد

پراکنش بذر توسط علفخواران بزرگ جثه (درون‌زی‌بری) به احیا اکولوژیکی جوامع گیاهی کمک می‌کند. به منظور بررسی پتانسیل درون‌زی‌بری علفخواران اهلی (گوسفند و بز اهلی) و وحشی (قوچ و میش و کل و بز) در مراتع تحت مدیریت‌های مختلف، 8 سایت در پارک ملی، منطقه حفاظت‌شده و منطقه چرای آزاد تنگ صیاد واقع در استان چهارمحال و بختیاری انتخاب شد. از اوایل تیر ماه تا اواخر مهر ماه سال 1395 نمونه‌های سرگین علفخواران وحشی و اهلی طی چهار مرحله جمع‌آوری شد. نمونه‌های سرگین به مدت 72 ساعت در دمای 4 درجه سانتی‌گراد نگهداری و سپس به میزان 250 گرم از آن‌ها بر روی سطح هر سینی کشت در گلخانه پخش شده و تا زمان جوانه‌زنی کامل بذرها نگهداری گردید. نتایج نشان داد که 1732 عدد بذر شناسایی شده در 54 عدد سینی کشت، متعلق به 28 گونه گیاهی می‌باشند. در ماه‌های مرداد و شهریور بیشترین و کمترین تعداد بذر در سرگین‌ مشاهده شد. گونه‌های انتقال یافته توسط سرگین در پارک ملی با تعداد 26 گونه نسبت به دو منطقه دیگر بالاتر بود. کل و بز (39.6) در مقایسه با قوچ و میش (36.9) و دام اهلی (20.1) متوسط تعداد بذر بیشتری را انتقال داده است. تجزیه و تحلیل چند متغیره dca نشان‌دهنده عدم رفتار مشابه در میان علفخواران منطقه، تفاوت در ترکیب گونه‌ای بذرهای شناسایی شده در نمونه‌های سرگین هر کدام از علفخواران و ترکیب بذری انتقال داده شده بین مدیریت‌های مختلف منطقه است. اگر در مدیریت مناطق حفاظت‌شده، هدف گسترش جوامع گیاهی و پویایی اکوسیستم‌های مرتعی باشد، باید انتقال بذر گیاهان توسط دام‌های اهلی و وحشی به عنوان عاملی مهم در پراکنش گیاهان مدنظر قرار گیرد.

Endozoochorous seed dispersal by domestic and wild animals inTang e Sayad Protected areas

Seed dispersal by large herbivores (Endozoochory) provides a possible aid for ecological restoration of plant communities. In order to investigate the potential of Endozoochory in domestic (Ovis aries and Capra aegagrus hircus) and wild (Ovis orientalis and Capra aegagrus) herbivores under different managements tacktic, eight sites in Tang e Sayad region of Chaharmahal va Bakhtiari Province were selected (National Park, Protected area and Free grazing). From July to October 2016, dung samples of wild and domesticate herbivores were collected in four stages. Dung samples were stored for 72 hours at 4 °C, and then 250 gr of them were kept on the surface of the each trays in the greenhouse until full germination of the seeds. The results showed that 1732 seeds identified in 54 cultivated trays belonged to 28 species. In August and September, the highest and lowest number of seeds were observed in dung. Transferred species in National Park with 26 species were more than other regions. Wild goats (39.6) compared to wild sheeps (36.9) and domestic (20.1) transferred more seeds. DCA indicated dissimilarity behavior among herbivores, differences in species composition of seeds identified in dung samples of each herbivore and seed composition transferred between management zones. If the management of protected areas is aimed at development of plant communities and the dynamics of rangeland ecosystems, the transfer of plant seeds by domestic and wild livestock should be considered as an important factor in the plant distribution.