بررسی عرفان معناگرا در غزلیات شمس برپایه نظریه بوطیقای معناگرای روون تسور

عرفان معناگرا و صورتگرا به مانند دو رویکرد عرفانی، دارای مولّفه هایی هستند که بسامد وجود هریک از آن‌ها در متون عرفانی روشنگر معناگرا یا صورتگرا بودن آن اثر است. ویژگی بنیادین معناگرایی، دیدگاه‌های برجسته‌ شاعر درباره‌ یک یا چند موضوع با ارزش عرفانی است به‌گونه‌ای که، جانب معنا برتری می‌یاید؛ درحالی‌که، اساس در صورتگرایی پرداختن به وجوه ادبیت است. رووِن تسور، اندیشمند برجسته‌ رومانیایی، در کنار این دو رویکرد، گونه‌ سومی را با نام بوطیقای معناگرا معرفی نموده که آمیزه‌ای از دو گونه پیشین و دربرگیرنده دو مولفه اصلی کلان‌مفهوم و وجوه ادبیت است. در باور وی شاعرانی که به این سبک دست یافته اند به برترین درگاه شاعری رسیده اند. پژوهش پیش رو که با هدف بهره مندی ازگنجایش نظریه بوطیقای معناگرای تسور در واکاوی متون عرفانی و به گونه بارزتر در بازبینی غزلیات شمس و به دست دادن درک و دریافت های تازه‌تری از متون عرفانی است؛ به شیوه تحلیلی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند کلان‌مفاهیم حرکت حبی و دیالکتیک اضداد برجسته‌ترین اندیشه محوری چشمگیر مولانا بوده که از بسامد بالایی برخوردارند و او برای بخشیدنِ وجوه ادبیت به شعر، سوی استعاره ها و تشبیه های گنگ و پیچیده نرفته بلکه، از انواع هنجارگریزی (زبانی، لغوی و نحوی) و آفرینش موسیقی درونی از راه سجع و جناس، تشخیص‌های منسجم و ابهام‌های لایه ای به عنوان چهار مایه پربسامد در ادبی ساختن مفاهیم همسانش بهره برده است. بنابراین، ابهام چندلایه و تشخیص انسجامی برجسته ترین ابزار مولانا برای پدیداری وجوه ادبیت می‌باشند.

the study of semantic mysticism in divan-i shams based on reuven tsur’s semantically oriented poetics

formalistic and semantic mysticism include components that the frequency of them in a mystical text can lead that text to be considered as formalistic or semantic one. the basic features of semantics are precious views of a poet concerning some important subjects of mysticism in a way that the content is shown more important whereas the basics of formalism is paying attention to figures of speech and rhetoric. reuven tsur, the eminent romanian thinker has a theory named semantic poetics that is a combination of the two mentioned approaches. he believes the poets who have obtained this style, achieved the peak of poetry. divan-i shams as one of the greatest mystical works in the history of persian literature, has been created based on this structure. this study is going to consider shams sonnets based on tsur’s theory. according to results, the maestro concepts of motion of love and unity of opposites are of high frequency in this work and multi-layer ambiguity and cohesive personifications are the most important devices in the competent hands of molana for creating rhetorical aspects.