بررسی مقام توبه در آثار امام خمینی (ره) و امام محمّد غزالی

مقام «توبه» در عرفان اسلامی، نخستین گام سالک برای وصول به حق تعالی می باشد. این مقام از جایگاه ارزشمندی برخوردار است و باب‌الابوابی برای رسیدن به مقام قرب الهی محسوب می‌شود. توبه به معنای بازگشت از گناه و رفتن به سوی خدا است. در این زمینه عارفان مختلف نظرات گوناگونی را مطرح کردند که هریک به نوبه خود قابل تامل و درخور پژوهش و مناقشه است. در این مقاله که با روش توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه ای نوشته شده، تلاش بر آن است تا دیدگاه های عرفانی امام خمینی (ره) و امام محمّد غزالی پیرامون مقام توبه مورد بررسی قرار گیرد تا خوانندگان علاوه بر آشنایی با دیدگاه های این دو عارف درمورد مقام عرفانی توبه، به تقارب یا تباعد دیدگاه های ایشان در زمینه این مقام عرفانی نیز پی ببرند. مهم ترین نتیجه حاصل آن است که امام خمینی (ره) عقیده دارد که اگر سالک به مقام توبه برسد، سعادت وی محقّق می گردد و امام محمّد غزالی بر این باور است که اگر سالک توبه کند، به این درک می رسد که تمام خوبی های عالم از سوی خداست و تمام بدی ها از ذات الهی به دور است و منشا دیگری دارد.

repentance in imam mohammad ghazali’s and imam khomeini’s view points

the status of repentance in islamic mysticism is the first step of the seeker to reach the almighty. this status has a valuable position and is considered the gateway to reach the status of divine nearness. repentance means turning away from sin and going towards god. in this context, various mystics have put forward various views, each of which is worthy of reflection and research and debate. in this article, which is written using a descriptive-analytical method and using library resources, an attempt is made to examine the mystical views of imam khomeini (ra) and imam muhammad ghazali on the status of repentance so that readers, in addition to becoming familiar with the views of these two mystics on the mystical status of repentance, will also understand the convergence or divergence of their views on this mystical status. the most important conclusion is that imam khomeini (may allah have mercy on him) believes that if the seeker reaches the state of repentance, his happiness will be achieved, and imam muhammad ghazali believes that if the seeker repents, he will come to the realization that all the goodness in the world comes from god and all the evil is far from the divine essence and has another origin.