خوف و رجا از منظر امام صادق (ع)

خوف و رجا از مقامات و احوالات عرفانی است و از بُعد معرفت و شناخت در آثار دینی و عرفانی جایگاهی ویژه دارد. مقاله‎ حاضر با محوریت حدیث شریف امام صادق (ع) با موضوع خوف و رجا می‌باشد. ایشان خوف را به ثابت (مقام‌خوف) و معارض (حالت خوف)؛ رجا را به مقیم (مقام رجا) و غیرمقیم (حالت رجا) تقسیم کرده‌اند. بنابر فرمایش امام صادق (ع) میزان خوف و رجا واقعی نسبت به معرفت بنده از حق‎تعالی و مشاهده احوال عجز انسان سنجیده می‌شود. این حقیقتِ مهم؛ بسیار متفاوت است از آنچه که انسان‌ها به دلیل غفلت در ذهنشان ‌پرورانده و در خوف و رجای کاذب به سر می‎برند. در این مقاله برای درک بهتر حدیث، ابتدا مفهوم، مراتب،... این دو واژه در قرآن و آثار پیشوایان دین و عرفان کاوش شده و سپس رابطه خوف با معرفت، ... و رجا با فضل خداوند، ... مورد بررسی قرارگرفته است. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی نوشته شده است. در پایان تحقیق؛ این نتیجه حاصل شده که خوف و رجا فقط برای سالکان الی الله باید توازن داشته باشد نه برای کسانی که در گناه به سر می‎برند؛ که برای آنان خوف باید بیشتر باشد. خوف و رجا حقیقی باید همراه با عبادت، انفاق، تهجد شبانه، دعا، اصلاح در امور مردم و ریشه‌کن ساختن ظلم باشد و همچنین خوف و رجا بیانگر قهر و رحمت خداوند است؛ البته برای کسانی که بیندیشند.

khof (fear) and raja (hope) from imam sadiq’s perspective

khof (fear) and raja (hope) are mystical authorities and states, and from the dimension of knowledge and understanding in religious works. mysticism has a special place. the present article is centered on the hadith of imam sadiq (pbuh) with the subject. it is khof and raja. this important truth; it is very different from what humans do because of neglect. they cultivate their minds. he divided fear into stable (khof) and opposite (state of khof); and raja into they have divided residents (position of hope) and non-residents (state of raja). according to imam sadiq’s viewpoint, the level of khof and raja are important in the happiness of man, and in relation to the servant's knowledge of the almighty and observation of the situation of human weakness are important. this article has tried to better understand the hadith, we must know the meaning and level of these two words in the qur'an and explore the works of religious leaders and then examine the relationship between fear and knowledge, and raja with the grace of god. to do this research is written with a descriptive and analytical method. it is possible that fear and hope are necessary. those two will not be obtained until the human from neglect is saved and comes out of fear and false hope. true khof and raja should be accompanied by worship, almsgiving, tahajjod, prayer, reforming people's affairs and eradicating oppression, and so on. khof and raja express god's wrath and mercy, of course for those who think.