صحو و سُکر عرفانی در رشح‌الزُّلال

کتاب رشح الزّلال را عبدالرزاق کاشانی (متوفی حدود 730ق.) در شرح رساله «اصطلاح الصوفیۀ» ابن عربی (متوفی 638ق.) نوشته است و این دو کتاب عربی از نخسیتن پژوهش‌ها در اصطلاحات عرفانی به شمارمی‌آیند. ازآنجاکه دو مکتب اصلی عرفانی با نام سُکر خراسانی و صحو بغدادی مهم‌ترین نقش را در پیدایش عرفان و تصوف اسلامی داشته‌اند دو اصطلاح صحو و سُکر اهمیت خاصی دارند و برای ورود به مباحث عرفانی و بررسی مکتب‌های آن ابتدا بایستی این دو اصطلاح مطالعه گردند. در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به روش کتابخانه‌ای و مراجعه به منابع دست اول، ابتدا این دو اصطلاح را از دیدگاه‌های متفاوت بررسی و سپس به سراغ کتاب رشح‌الزّلال رفته و دیدگاه خاص شیخ عبدالرزاق کاشانی را در این مورد نقد و تحلیل می‌کند. بایزید بسطامی با مکتب سُکر عاشقانه و جنید بغدادی با مکتب صحو زاهدانه از این دو اصطلاح آغازمی‌کنند اما این کاشانی است که در رشح‌الزّلال برای اولین بار لذت‌های طبیعی و عقلی و الهی را به رسمیت می‌شناسد.

mystical terms of sahv and sokr in rash al –zolal

the book is written by abd al- razzaq al-kashani (d. 730 ah) as a commentary of ibn arabi’s istilahat al -suffiyah and these two arabic books are glossary of mystical terms. since the two main mystical schools, sokr in khorasan and sahv in baghdad, played the most important role in the emergence of islamic mysticism and sufism, the two terms of “sahv” and “sokr” have particular importance in persian and arabic mysticism and must first study the mystical discussions and examine its schools. in this article, in a descriptive -analytical method, citing library method and referring to first -hand sources, they first examine the two terms from different perspectives and then go to the book of rash al-zolal and analyze sheikh abd al-razzaq al-kashani's specific view on this. both, bayazid bastami, the founder of the social school of romance and jonayd baghdadi, the founder of sahv school of ascetics, start with these two terms, but it is kashani who recognizes natural, rational and divine pleasures for the first time.