کارکرد استعاره مفهومی(حجمی) در تبیین مفهوم «خدا» در غزلیات عطار

استعاره، در معناشناسی شناختی عنصری بنیادی در مقوله بندی و درک انسان از جهان بیرونی است. مطابق نظریه‌ لیکاف، انسان ها از طریق تجربه‌های روزمره و مادّی زندگی، مفاهیمی بنیادی ایجادمی‌کنند که آن را برای اندیشیدن در امور انتزاعی استفاده می‌کنند. این مفاهیم بنیادی، زیرساخت طرح واره‌های تصویری هستند که از طریق تجارب حسی و تعامل با محیط شکل می‌گیرند و امکان ارتباط میان تجربیات فیزکی ما را با حوزه‌های شناختی پیچیده‌تری مانند زبان فراهم می‌آورند. طرح واره‌ها، به سه دسته‌ حجمی، قدرتی و حرکتی تقسیم می‌شوند. طرحواره‌ حجمی، تجربه‌ای است که انسان از وجود فیزیک خود مبنی بر اشغال بخشی از فضا دارد. عرفا نیز بسیاری از مفاهیم انتزاعی، از جمله تجربه‌های عرفانی را در قالب طرح واره‌ها بیان کرده‌اند. در این پژوهش به چگونگی بازتاب تجربه‌ شخصی عطار از خداوند در قالب طرح واره‌ی حجمی پرداخته شده است. دستاورد پژوهش ناظر براین است که تلقّی از خدا در غزلیات عطار، از طریق کشف و شهود است. پیر نیشابور با تشبیه و تجسّم بخشیدن به مفاهیم انتزاعی درک خود را از خداوند زبان مند کرده است. شاعر برای این هدف از نگاشت‌های مختلفی چون دل، آینه، دریا، معشوق و گوهر سود جسته است که با الگوبرداری از حوزه‌ مبدا «عینی و تجربی» و تعمیم آن به حوزه‌ مقصد «فراحسی و باطنی»، در بیان مفهوم انتزاعی خداوند سود جسته است.

function of conceptual metaphor to explain the concept of god in attar's lyrics

in cognitive semantics, metaphor is a fundamental element in human understanding of the external world. based on lakoff's theory, humans create fundamental concepts through daily and material life experiences that they use to think about abstract matters. these fundamental concepts are the infrastructure of image schemas that are formed through sensory experiences and reflection with the environment and provide the possibility of connecting our physical experiences with more complex cognitive domains such as language. schemes are divided into three categories: volume, power and movement. volumetric schemas are the experience that humans have of their physical existence in occupying part of the space. mystics have also proposed many abstract concepts, including mystical experiences, in the form of schemas. in this research, how attar's personal experience with the concept of god is reflected in the form of a volumetric schema. the result of the research shows that the concept of god in attar's lyrics is through discovery and intuition. he has mentioned his intuition about the concept of god, through analogy and visualization of the abstract concepts of language. for this purpose, the poet has used various words such as heart, mirror, sea, lover and gem which has used expressing the abstract concept of god by taking as an example from an objective and empirical origin field and generalizing it to a transcendental and esoteric destination field.