بازتاب اصول اعتقادی شیعۀ اثنی عشری در آثار عزیز نسفی (مطالعۀ موردی: توحید و امامت)

عزیزالدین نسفی از نامدارترین عارفان قرن هفتم است. وی در آثارش همزمان با مباحث عرفانی به بیان مسائل کلامی و فلسفی نیز همّت گمارده است و ضمن بیان آراء خویش، اندیشه های اهل تناسخ و اهل حکمت و اهل شریعت و اهل وحدت را ذکرکرده است. از جمله مسائل کلامی که مطمح نظر نسفی بوده، بحث های پیرامون توحید و امامت است. او گاهی بازتاب دهندۀ باورهای دیگران می باشد و گاهی هم اعتقادات خود را نگاشته است. پرسش بنیادین پژوهش پیش رو، که با روش تحلیلی توصیفی به انجام رسیده، این است که در موضوعات پیرامون توحید و امامت، نسفی صرفاً منعکس کنندۀ عقاید امامیه بوده یا خود نیز بدان ها معتقد بوده است؟ بررسی ها نشان داد که نسفی در مباحث توحید و امامت از میان فرقه های کلامی، نه تنها کلام امامیه را بازتاب داده که از آن اثر پذیرفته و معتقد به آن نیز بوده است. او صفات الهی را عین ذات خداوند دانسته، امامان شیعه را تنها مصادیق اولیاءالله پنداشته، حضرت مهدی را خاتم الاولیا معرفی کرده و به ظهور ایشان در آخرالزمان و برپایی عدل توسط آن حضرت اعتقادداشته، خالی بودن زمین از امام را هرگز متصور نبوده و مقام ولایت را عطای الهی خوانده است. توجه به چنین دیدگاه هایی خود دلیلی قاطع و آشکار برای اثبات نفوذ اندیشه های شیعی در عزیز نسفی و ادبیات عرفانی قرن هفتم است.

reflection of religious principles of imami shiism in aziz nasafi's works (case study: tawhid & imamate)

nasafi has devoted himself to expressing theological and philosophical issues along with mystical discussions and in addition to expressing his own views, he has mentioned the ideas of the people of reincarnation, the people of wisdom, the members of sharia and the members of unity. among the theological issues that nasafi has focused on were discussions about monotheism and imamate. sometimes he has reflected the beliefs of others and sometimes he has wrote his own beliefs. the fundamental question of the present research, which was carried out using an analytical descriptive method, is whether in the issues about monotheism and imamate, nasafi was merely reflecting the beliefs of the imamiah or did he himself believe in them? the studies showed that in the discussions about monotheism and imamate, nasafi not only reflected the imamiah theology from among the theological sects, but also was influenced by it and believed in it. he considered the divine attributes to be the same as the essence of god, considered the shia imams to be only examples of the saints of god, introduced hazrat mahdi as the seal of the saints and believed in his appearance at the end of time and the establishment of justice by that imam, never imagined that the earth would be empty of an imam and called the position of guardianship a divine gift. paying attention to such views is a clear and convincing proof of the influence of shia ideas on nasafi and the mystical literature of the seventh century.