ایولوجیا و کلام برکت‌بخش: تطبیقی میان نان مقدس در الهیات بیزانسی و برکت در عرفان اسلامی

این مقاله با رویکردی تطبیقی به بررسی مفهوم نان مقدس در الهیات بیزانسی، تحت عنوان «ایولوجیا»، و مفهوم «برکت» در عرفان اسلامی، به‌ویژه در آثار محی‌الدین ابن عربی، می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، تحلیل نسبت میان ماده و کلام در این دو سنت دینی و تبیین نقش آن در شکل‌دهی به فهم دینی از عالم است. در این سنت‌ها، نان نه تنها خوراک جسمانی، بلکه ظرف تجلی کلام الهی و وسیله‌ای برای انتقال فیض قدسی محسوب می‌شود. در آیین عشای ربانی، ایولوجیا به‌عنوان حامل لوگوس، نشانه‌ی حضور واقعی مسیح در ماده تلقی می‌شود و مفهوم حلول الهی در عالم مادی را تقویت می‌کند. در عرفان اسلامی نیز نان، مظهر رحمت الهی و نفس رحمانی است که از آن، برکت، معنا و حیات معنوی ساطع می‌شود. این پژوهش با تحلیل متون اصلی بیزانسی و اسلامی و بهره‌گیری از منابع کلامی، تفسیری و عرفانی، به دنبال ارائه‌ی الگویی مشترک برای فهم نحوه‌ی قداست‌یافتن ماده از طریق کلام الهی است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل مفاهیم، تفسیر معنایی و تطبیق تطبیقی بوده و نتایج آن درک عمیق‌تری از پیوند ماده و کلام در سنت‌های دینی فراهم می‌آورد.

eulogia and the blessing word: a comparative study of the holy bread in byzantine theology and baraka in islamic mysticism

this article adopts a comparative approach to examine the concept of the holy bread in byzantine theology, known as eulogia, and the notion of baraka in islamic mysticism, particularly in the works of muḥyī al dīn ibn ʿarabī. the main objective of this study is to analyze the relationship between matter and the word within these two religious traditions and to explain their role in shaping the religious understanding of the world. in both traditions, bread is regarded not merely as physical nourishment but as a vessel for the manifestation of the divine word and the transmission of sacred grace. in the eucharistic rite, eulogia serves as the bearer of the logos and a sign of the real presence of christ in material existence, reinforcing the idea of divine indwelling in the world. in islamic mysticism, bread symbolizes divine mercy (al raḥma) and the breath of the merciful (nafas al raḥmānī), from which blessing, meaning, and spiritual life emanate. this research, based on an analysis of primary byzantine and islamic texts and theological, exegetical, and mystical sources, seeks to propose a shared model for understanding the sanctification of matter through the divine word. the study employs conceptual analysis, hermeneutical interpretation, and comparative methodology to deepen the comprehension of the matter word connection in religious traditions.