بررسی و تحلیل عناصر درون ساز عرفانی در اشعارخاکی سلیمانیّه‌ای

ملاّمحمّد خاکی سلیمانیّه‌ای ادیب، فاضل و صوفی اهل طریقت نقشبندیّه، عالم و شاعر دوره معاصر است. او در روستای احمدبرنده شهرزور از توابع شهر حلبچه استان سلیمانیه عراق به سال 1261 قمری متولّدشد. وی به دو زبان فارسی و کُردی شعر سروده است و دو اثر شعری از وی باقی مانده است. نسخة دیوان اشعار فارسی خاکی موجود است و این نسخه شامل 100 صفحه و در 1114 بیت در شهر سلیمانیه عراق توسّط فردی به نام عبدالرّحمن حسینی کتابت شده است. آنچه مسلّم است، خاکی با آثار شاعران کلاسیک زبان فارسی آشنایی داشته است و یکی از شاعرانی که خاکی به شعر وی نظرداشته حافظ شیرازی است. بیشتر ابیات خاکی محتوایی اخلاقی، دینی و عرفانی دارند. زبان شاعر ساده و روان و قابل درک است. سلوک صوفیانه وی که تحت تاثیر نقشبندیّه می‌باشد. با چراغ عقل راه عرفانی خود را در اشعار خویش پدیدارساخته و تزویر را سدّ راه کمال معرّفی می‌کند و چاره برداشتن موانع این راه را در کنترل نفس متذکرمی‌شود. خلوص و صداقت انسانی را ، راه اعتلای مقام انسانی می‌داند. عشق را تمامیّت راه هستی قلمدادمی‌کند و در عرصة معرفت رندی را در میان صفه صفا ناظر عمل خود می‌داند. روش تحقیق این مقاله نظری تحلیلی بوده وهدف آن بیان نظرات خاکی به کمک اصطلاحات عرفانی در اشعار وی است تا اثبات کند شاعر سعی کرده در فضای غبارآلود فکری زمان خود، راه هدایت برای مریدانش به وجودآورد و در این راه با توجه به نتایج پژوهش سرانجامی زیبا به تصویرکشیده است.

a study on the mystical elements of khaki soleymainyeh's poems

mulla mohammad khaki soleimaniyeh is a writer, scholar, great poet and sufi from the naqshbandi sect. he was born in ahmadbrnda village of shahrzor, halabcheh city in 1261 a.h. he was ascetic, pious, virtuous and a great writer. he wrote poetry in both persian and kurdish languages, and two works of poetry have been left by him. there is a copy of the diwan of persian poems on earth, and this copy contains 100 pages and was written in the year 1276 in the city of sulaymaniyah in iraq, by a person named abdulrahman hosseini. what is certain is that khaki was familiar with the works of persian classical poets. one of the poets whose poetry khaki has commented on is hafez shirazi. most of khaki's verses have moral, religious and mystical content. the language of the poet is simple and fluent and understandable. his sufi behavior, which is influenced by naqshbandiyyah, has revealed his mystical path in his poems with the light of reason, and he identifies illusion as an obstacle to perfection, and mentions the way to remove obstacles from this path in self control. human purity and honesty know the way to elevate human status. he considers love to be the totality of the way of existence, and in the arena of knowledge, he considers randy to be the observer of his actions in the middle of the ranks. with the help of mystical terms, khaki has tried to create a path of guidance for his disciples in the dusty intellectual atmosphere of his time and portrays a beautiful end.