بررسی مقایسه‌ای عقلانیت عملی ملاصدرا و عقلانیت ارتباطی هابرماس

مقاله حاضر به تحلیل مقایسه‌ای عقلانیت عملی صدرالمتالهین با عقلانیت ارتباطی هابرماس، با هدف بررسی میزان توانمندی اندیشه فلسفی اجتماعی ملاصدرا در مقایسه با اندیشه‌های معاصر و امکان توان پاسخگویی به ابهامات و مسایل آن‌ها، پرداخته است. نتایج حاصل بدین شرح است؛ صدرالمتالهین و هابرماس ارزش‌ها را ثابت تلقی کرده ولی باور به آن‌ها و میزان بهره‌وری از آن‌ها را با تحلیل عقلی و فلسفی ممکن دانسته‌اند؛ هر دو بر لزوم عقلانیت عملی و ارتباطی در جوامع انسانی تاکیدداشته و کارکرد این عقلانیت را تلاش برای رسیدن به حقیقت دانسته‌اند، نه درک مفهوم آن. در دیدگاه دین‌محور ملاصدرا عقل عملی به تنهایی، برطرف‌کننده موانع و اصلاح‌کننده انحرافات نیست، بلکه سعادت جوامع انسانی در گرو بهره‌وری عقل عملی از زعامت قرآن و سنت است. چنین عقلانیتی اگرچه ابزاری به نظر می‌رسد، در جهت تثبیت ولایت فقیه مثبت ارزیابی می‌شود؛ در حالی که مطابق آخرین نظریه‌ هابرماس تا امروز درباره دین و در دیدگاه انسان‌محور و عقلانیت ارتباطی وی، دین غیرابزاری می‌تواند بستر کنش ارتباطی باشد و زیست‌جهان مناسبی را فراهم آورد که تفاهم شکل گرفته در آن، جامعه را به سعادت برساند.

comparative study of mulla sadra's practical rationality and communicative rationality of habermas

the present article deals with the comparative analysis of sadr al mutalahin's practical rationality with habermas's communicative rationality, with the aim of investigating the strength of mulla sadra's social philosophical thought in comparison with contemporary thoughts and the possibility of being able to respond to their ambiguities and problems. the results are as follows; sadr al mutalahin and habermas considered the values to be fixed, but believed in them and the level of productivity from them as possible with intellectual and philosophical analysis; both have emphasized the need for practical and communicative rationality in human societies, and they have considered this rationality to be an attempt to reach the truth, not to understand its meaning. in mullah sadra's religion oriented theory, practical reason alone does not remove obstacles and correct deviations, but the prosperity of human societies depends on the productivity of practical reason based on the guidance of the quran and sunna. although such rationality seems as the instrument, it is evaluated positively in the direction of establishing the authority of the jurist; while according to habermas's latest theory about religion and in his human centered theory and communication rationality, non instrumental religion can be a platform for communication action and provide a suitable lifeworld in which the understanding formed in it will bring happiness to the society.