سلوک رنگ درکالبد معماری بارویکرد مراتب سلوک نجم رازی(نمونه موردی: بقعه شیخ‌صفی)

سلوک عرفانی، سیری انفسی در قلب عالم صغیر برای نیل به حقیقت است. درمکاتب عرفانی، این سیر در قالب مراحل و مقاماتی تبیین می‌شود. توصیف منازل سلوک و مکاشفات خلوت از طریق انوار الوان در فرقه کبرویه دارای اهمیت خاص می‌باشد. بر اساس گزارش نجم رازی، سالک در مراتب مختلف نفس انوار را مختلف‌اللون دیده، پس از گذر از نفس اماره، طی نفس لوّامه در وادی نفس ملهمه افتاده، در آن وادی انوار سبعه را مشاهد ه می‌نماید. برترین جایگاه پیوند میان عرفان و هنر، معماری قدسی بوده؛ انگاره‌ها و پنداشت های آن با زبانی نمادین و رمزپردازانه تداعی‌کننده حکمت در کالبد، فرم و تزیینات بنا می‌باشد. بقعه شیخ صفی از مراکز مهم عرفان و تصوف بوده که ‌اندیشه‌ها و مفاهیم عرفانی در شکل‌گیری پلان و آمودهای معماری بنا تاثیرگذاشته است. مقاله حاضر با اساس قراردادن آراء و نظریات نجم رازی سعی در ایجاد رابطه معقول و منطقی منازل سلوک عرفان اسلامی با معماری قدسی دوره صفوی دارد. پژوهش با روش تحلیلی توصیفی با مطالعات میدانی سعی در تبیین و بازشناسی مورفولوژیک و معناگرایانه مراتب هفتگانه سلوک رنگ در کالبد معماری بقعه دارد. نتایج پژوهش موید آن است کالبد معماری بقعه قابل انطباق با مراتب سلوک رنگ نجم رازی بوده و نظام رنگ‌ها در تزیینات بنا، تطبیق عملکرد هر بخش با مفهوم کتیبه‌های نگار ش یافته، سلوک رنگ را متجلی ساخته است، کالبد بنا نیز از یک بنای مادی فراتر رفته و مکانیّتی مثالین از انوار سبعه رنگی مطابق مراتب سلوک نجم رازی می نماید.

mystical color in the architectural construction: an approach toward najm al-din razi's mystical journey (case study sheikh safi's tomb)

the mystical journey is the inner circle to achieve highest of spiritual perfection. in mystical thoughts, they are depicted in the form of dwellings. in sufism and islamic mysticism the color and light are a code for spiritual progress. the dignitaries of the kebroyis school, merging two categories of light and color, created new topics and concepts in the knowledge domain of mysticism. the most obvious manifestation of spirituality and transcendental identity of man can be searched in the hidden layer of sanctuary architecture. the present article, based on najm razi's opinions on the seven stepes of mysticism, tries to establish a reasonable and logical relationship between the spiritual journey and the sacred architecture of the safavid period. using the descriptive-analytical research method of comparative historical approach with field and library studies, referring to the history of the sheikh safi's tomb and its architectural body, the present study tries to explain and recognize the septet levels of color behavior in designing the body of the sheikh safi's tomb, so that, it can be argued that the body of the sheikh safi's tomb has a positional authority to conduct both morphological (semiotics) and semantically. does the anatomy of the sheikh safi's tomb have a position true in the order of manner? it goes beyond a typical building and according to the opinion of najm al-din razi, is an ideal symbolic place manifestation mystical status of seven colored lights.