تحلیل جلوه‌های ادبیات عرفانی در آثار جامی (با تکیه بر نقش زن در «لیلی و مجنون»، «یوسف و زلیخا» و «سلامان و ابسال»)

استفاده از نقش مثبت و منفی شخصیت زن در ادبیات و آثار زبان فارسی همواره مورد توجه اهل ادب بوده است. زن در آثار نظم، گاه با چهرۀ رمزآلود و عرفانی به تصویر کشیده شده است و گاه تنها خصلت‌های زمینی را آشکارمی کند. این پژوهش بر آن است که با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی جلوه‌های ادبیات عرفانی در آثار جامی با تکیه بر نقش زن در سه مثنوی «لیلی و مجنون، سلامان و ابسال و یوسف و زلیخا» بپردازد. تحقیق پیرامون سیمای زن در این مثنوی‌ها بیانگر آن است که جامی با ارائه تصاویر زن‌ستیزانه و زن‌ستایانه در هر سه داستان، از شخصیت زن برای تبیین مضامین عرفانی بهره برده است و زنان در این مثنوی‌ها رمز و نمادی عرفانی محسوب می‌شوند؛ چنانچه زلیخا، نماد و رمز سالکی است که از پل عشق مجازی به عشق حقیقی می‌رسد؛ لیلی، سمبل عشق الهی، و ابسال، مظهر تنِ شهوت پرستی است که میل به تعالی از راه کمالات عقلی را دارد.

an analysis on the manifestations of mystical literature in jami's works with a focus on the role of woman in leyli &majnun, salāmān & absāl, yusuf & zulaikha

the use of the positive and negative roles of female characters in the persian literature and works has always been at the center of attention of literary scholars. in poetry, a women is sometimes portrayed by her mysterious and mystical face, and at times she only reveals earthly traits. this research aims to explore the manifestations of mystical literature in jami's works by a descriptive-analytical method, relying on the role of women in leyli &majnun, salāmān & absāl, yusuf & zulaikha. research on the image of women in the above masnavis shows that jami has taken advantage of female characters to account mystical themes by presenting anti-feminist and pro-feminist images in all three stories, and woman in these masnavis is considered a mystical code and symbol; the same as zulaikha is the symbol and code of a disciple who crosses the bridge of virtual love to true love; leyli is the symbol of divine love, and absāl is the embodiment of sensuality, whose desire for excellence is met through intellectual perfection.