بررسی دیرینه‌شناسی عرفان‌اجتماعی از دیدگاه فوکو با تکیه بر منطق‌الطیر عطار و مثنوی مولوی

عرفان اسلامی به مثابه یک نهاد اجتماعی، در تاریخ اجتماعی ایران، از اهمیت والایی برخوردار است. چنانکه از بدو شکل گیری، با بهره گیری از تعالیم خاص خود در پی تثبیت گزاره های قدرت برآمد و با تاثیر از شرایط سیاسی، مذهبی و اجتماعی، به عنوان یک گفتمان قدرتمند، در معادلات اجتماعی، سیاسی و مذهبی در تاریخ ایران نقشی برجسته پیداکرد. مولوی و عطار از جمله ادیبان عارفی هستند که در قالب کلام منظومشان در مثنوی معنوی و منطق‌الطیر، به بیان اندیشه‌های اجتماعی خویش، از منظر عرفانی پرداخته‌‌اند. پژوهش حاضر، با روش توصیفی تحلیلی بیان می‌دارد که ساختار قدرت به تعبیر فوکویی آن، در عرفان اجتماعی، بر پایه جایگاه پیر و تعالیم لازم‌الاجرای او تبیین گردیده است به گونه‌ای که هژمونی قدرت در مقام پیر، با توجه به وجوه تاریخی و معرفتی در عرفان اسلامی در دستگاه نظری و عملیِ سازمانِ خانقاه، منجر به سوژه سازی مرید می‌شود؛ و پیر نیز، با تکیه بر اصل ولایت و انسال کامل، در حوزه قدرت و در امر راهبردی اجتماعی، دارای جایگاهی شاخص است.

studying the paleontology of social mysticism from foucault's point of view relying on masnavi of maulavi & maniq al-tair of attar

an archaeological review of social theodophy from foucault’s perspective based on mantiq al-tair and masnavi of maulana. islamic theology, as a social entity, has received great importance in iranian social history. molavi and attar are listed amongst mystic poets who had expressed their social theories from theosophical ideologies in their poetical words. altair is listed amongst mystic literates who had expressed their social theories from theosophical ideologies in their poetical words. the present descriptive-analytical study tries to show that authority structure, as foucault’s interpretation, is defined based on foucault’s status and his imperative interpretations in a way that foucault’s predominance hegemony with regards to historical and cognitional aspects of islamic theosophy leads to making subject of disciple in the theoretical and practical system of monastery. while the master posses a characteristic status in the realm of authority and social leadership relying on guardianship and self –actualization