تبیین چگونگی و روش‌های عسقلانی در لسان المیزان بر رد و نقد منقولات ذهبی در میزان‌الاعتدال

ابن‌ حجر عسقلانی از رجالیون شهیر اهل‌سنت در قرن هشتم و نهم هجری‌ قمری است. از جمله آثار مهم او در حوزۀ علم رجال، کتاب «لسان‌ المیزان» می‌باشد که آن را ناظر بر«میزان‌ الاعتدال فی نقد‌ الرجال» شمس‌ الدین ذهبی نگاشته است. هرچند در نگاه اول ممکن است تصور ‌شود لسان‌ المیزان تنها ذیل و مستدرکی بر کتاب ذهبی است؛ اما بررسیِ محتوای کتاب حاکی از آن است که مولف در نگارش لسان‌ المیزان، در موارد متعددی به نقادی کلام ذهبی پرداخته است. اینکه عسقلانی چگونه و با چه شیوه‌هایی کلام ذهبی را نقد نموده، پرسش اصلی پژوهشِ‌ فراروی است. بر این اساس، نویسندگان در پی پاسخ به این سوال، با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کتابخانه‌ای به کاوش در لسان‌ المیزان پرداخته و به این نتیجه دست یافته‌اند که: عسقلانی در جهت نقادیِ کلام ذهبی، از روش‌های گوناگونی همچون: مراجعه به اصل منبعِ مورد استفادۀ ذهبی؛ توجه به عدم تطابق گفتار و عمل ذهبی؛ ارائه دلیل جهت تضعیف برخی نقدهای ذهبی بر روایات؛ عدم توجه ذهبی به ناقل اصلی کلام؛ تبیین خطاهای ذهبی در تمییز راوی مشترک؛ آشکارسازی بی‌ توجهیِ ذهبی بر وقوع تصحیفات در اسامیِ برخی راویان؛ تبیین اطلاعات رجالیِ مبهم ارائه شده از سویِ ذهبی، بهره برده است.

an explanation of al-asqalani’s methodsin lisān al-mīzān for refuting and critiquing al-dhahabi’s narrations in mīzān al-iʿtidāl

ibn hajar asqalani is one of the famous sunni rulers in the 8th and 9th lunar centuries. among his royal works is the book lesan al- mizan, which was written by the supervisor of mizan al- etdal fi naqd al-rajal by zahabi. although it may be thought that lesan al- mizan is the only scholar on zahabi’s book; however, the review of the content of the book shows that the author has criticized zahabi`s statement in several cases with a purposeful thought. the main question of this research is that ashqlani investigated and criticized zahabi`s statement in which subjects of this article. based on this, the authors have investigated the linguistics of al- mizan with a descriptive- analytical method and have come to the conclusion that: ashqlani, in order to review and criticize the speech of zahabi, from various methods such as: referring to the original source used by zahabi, paying attention to the mismatch between zahabi’s speech and action, presenting a reason to weaken some of zahabi’s criticisms on hadiths, zahabi’s lack of attention to the main carrier of the word, explanation of zahabi’s errors in distinguishing the common narrator, revealing zahabi’s inattention to the occurrence of typos in the names of some narrators, the explanation of the information provided by zahabi has benefited.