بررسی تاثیر مبانی کلامی شیعه در تفسیر خالقیت با تطبیق بر آیه 49 سوره آل‌عمران

انتخاب و گزینش هر مبنای تفسیری به انتخاب روش و قواعد تفسیر خاصی منتهی می‌گردد. بدین جهت، مفسران در اغلب موارد، بر اساس دیدگاه و مبانی خود، روش های تفسیری متفاوتی برمی‌گزینند و در نتیجه، تفاسیری متمایز و در مواردی ناسازگار با یکدیگر فراهم می‌آورند. از جمله مباحثی که محل آراء مختلف می‌باشد، تفسیر خالقیت نسبت به غیر خداوند است. اعتقاد به هر طرف دارای آثار متعددی بوده که حتی منجر به تشکیل نحله‌های مختلف فکری شده است. در تفکر اندیشمندان، گاهی خالقیت حقیقی به غیر خدا نسبت داده شده و گاهی خالقیت به نحو مجاز به غیر خدا منسوب شده است. در این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی، مبانی کلامی اندیشمندان شیعی مطالعه و اصلی از آن اتخاذ گشته که طبق آن اصل به تفسیر آیه «اَنِّی اَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَه‌ِ الطَّیْرِ» (آل عمران: 49) پرداختیم. با در نظر گرفتن مبانی کلامی شیعی از جمله، امکان و افتقار شیء متجزی (غیرمجرد)، عدم قابلیت خلق برای وجود حادث و انحصار علت فاعلی مستقل در خدا، به این اصل دست یافتیم که اگر خلقت را به معنی درست آن در نظر گرفته شود، که همان خلق و ایجاد لا من شیء است، پس چنین امری دفعی بوده و محال است به دو فاعل و خالق مستند باشد. بنابراین طبق تفسیر شیعه خالقیت فعل مخصوص خدا بوده و انتساب به غیر خدا به صورت مجازی خواهد بود.

examining the impact of shi’a theological principles on the interpretation of divine creativity a comparative study on verse 49 of surah āl-‘imrān

the selection of any exegetical foundation leads to the adoption of specific interpretive methods and rules. consequently, exegetes often choose different interpretive approaches based on their theological perspectives and principles, resulting in distinct—and sometimes conflicting—interpretations. one such debated issue is the interpretation of creation (khāliqiyyah) in relation to beings other than god. adhering to either side of this debate has significant implications, even leading to the formation of different theological schools. among the views of scholars, sometimes true creativity is attributed to beings other than god, while at other times, it is ascribed metaphorically. in this study, using a descriptive-analytical method, we examine the theological principles of shi’a scholars and adopt a foundational principle based on which we interpret the verse: anni akhluqu lakum minaṭ-ṭīni kahay’atiṭ-ṭayr (āl- ‘imrān 3:49, i create for you out of clay the likeness of a bird”). by considering shi’a theological principles—including the ontological contingency and existential dependence of composite beings (non-abstract entities), the incapacity of contingent beings to create, and the exclusivity of independent efficient causality to god—we conclude that if creation is understood in its true sense (i.e., creatio ex nihilo), then such an act must be instantaneous and cannot be attributed to two independent agents or creators. therefore, according to shi’a interpretation, true creativity is an exclusive act of god, and its attribution to others is merely metaphorical.