تحلیل پیوند میان مولفه‌های صوری و اغراض معنایی، در سورۀ مبارکۀ زلزال (بر مبنای مفهومِ صورت‌المعنی و معنی‌المعنی در نظریۀ نظم جرجانی)

مقالۀ حاضر به‌منظور تحلیل اعجاز کلامی قرآن، به سنجش هماهنگی میان اغراض معنایی و مولفه‌های صوری در بخشی از متن قرآن کریم می‌پردازد. بدین منظور، سورۀ مبارکۀ زلزال، با توجه به ظرفیت‌های زبانی و بلاغی آن، به‌عنوان نمونه‌ای از این اعجاز کلامی بررسی می‌شود. نظریۀ «نظم»، به‌دلیل جامعیت در تحلیل عناصر صوری کلام، چهارچوب نظری مقاله را تشکیل می‌دهد. جرجانی در این نظریه، با تحلیل کارکرد مولفه‌های صوری (عناصر نحوی، بدیع و بیان، چیدمان لغات و...) در حصول اغراض معنایی یک متن، ضمن نشان‌دادن حسن‌ اتّساق الفاظ قرآن با توجه به معانی آن‌ها، دلایلی بر اعجاز قرآن اقامه می‌کند. فرآیند پژوهش این‌گونه است که ابتدا به مدد تفسیرهای گوناگون قرآن کریم، لایه‌های مختلف معنایی هر آیه تشریح شده‌ تا اغراض معنایی آشکار شود؛ سپس تمهیدات صوری مختلف بررسی شده است که جهت ظهور اهداف معنایی در آیۀ مذکور – یا در ساختار کلی سوره – به کار رفته‌اند. نتایج این سنجش، نشان می‌دهد که مولفه‌های صوری مختلف این سوره، هماهنگی کامل و پیوند منسجمی با معانی محوری و اغراض محتوایی آن دارند. نوآوری پژوهش حاضر در این است که برای تحلیل هماهنگی و پیوند مذکور، تنها به ترجمه و معنیی ظاهری آیات اکتفا نمی‌شود. بلکه با استناد به تفاسیر متعدد، لایه‌های مختلف معنایی هر آیه تا حد امکان تبیین و نقش مولفه‌های صوری در خلق هرکدام از این دلالت‌های گوناگون معنایی (به تعبیر جرجانی، معنی المعنی) تحلیل شده است.

analysis of the connection between formal componentsand semantic purposes in surah al-zalzalah(based on the concept of form of meaning and meaning ofmeaning in jurjani's theory of nazm)

this article aims to analyze the verbal aspect of the miraculous nature of the quran by examining the harmony between semantic purposes and formal components in a portion of the quranic text. for this purpose, surah al-zalzalah, with its linguistic and rhetorical capacities, is examined as an example of this miraculous nature. the theory of nazm (coherence), due to its comprehensiveness in analyzing the formal elements of speech, forms the theoretical framework of the article. in this theory, jurjani, by analyzing the function of formal components (syntactic, rhetorical, and lexical arrangement elements, etc.) in achieving the semantic purposes of a text, demonstrates the harmony of quranic words with their meanings and provides evidence for the miraculous nature of the quran. the research process is as follows: first, the various layers of meaning in each verse are explained using various quranic interpretations to reveal the semantic purposes; then, the various formal techniques used in the verse—or in the overall structure of the surah—to achieve those semantic purposes are examined. the results of this analysis show that the various formal components of this surah are in complete harmony and have a coherent connection with its core meanings and content purposes. the innovation of this research lies in the fact that, to analyze the mentioned harmony and connection, it does not rely solely on the translation and apparent meaning of the verses. instead, by referring to multiple interpretations, the various layers of meaning in each verse are explained as much as possible, and the role of formal components in creating each of these various semantic implications (in jurjani’s terms, meaning of meaning) is analyzed.