نقش رویا در مشروعیت سیاسی-دینی در عصر خلفای نخستین اسلامی

تفسیر رویا در ادوار مختلف تاریخی با هدف پیش‌بینی رویدادها و خبر از طالع انسان‌ها، همواره مورد توجه جوامع و به‌ویژه حاکمان بوده است. در میان مسلمانان نیز رویا و تعبیر آن (مهارت معنادهی باورمندانه به رویاها) علمی الهی قلمداد شده که می‌تواند تاثیر قابل‌توجهی در حیات فردی، اجتماعی و سیاسی جوامع داشته باشد. یکی از دوره‌هایی که به‌نظر نقل رویا و تعبیر آن مورد توجه حاکمان مسلمان قرار گرفته، عصر خلفای ثلاث است. پژوهش پیش‌ رو با بررسی و تحلیل محتوای رویاهای نقل‌شده از نخستین خلفای اسلام، تلاش دارد نشان دهد نقل این رویاها از جانب دستگاه قدرت با اهداف و انگیزه‌های خاصی صورت گرفته است. بر همین مبنا پرسش اصلی پژوهش ناظر بر این است که جریان قدرت چگونه و با چه مضامینی از رویا برای مشروعیت‌بخشی به گفتمان خلافت، به‌ویژه در ساحت‌های سیاسی و دینی، استفاده کرده است. به‌نظر نقل رویا از بزرگان دین و به‌ویژه رسول‌الله، از زبان خلفا یا نزدیکانشان، با مضامینی همچون شباهت حاکمان جدید جامعۀ اسلامی به رسول‌الله، توجیه عملکرد ایشان و تاییدشان از جانب پیامبر، جلب پشتیبانی مردم و غیره با هدف توجیه و تبیین مشروعیت سیاسی خلفا و ترویج حقانیت آن‌ها بوده است. به بیانی روشن‌تر دال مرکزی اغلب رویاها هدفی سیاسی را دنبال می‌کند که در تلاش برای تثبیت جایگاه حقوقی خلفا در مقام جانشینان بر حق پیامبر، نزد عامه است. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی‌بر شیوۀ کتابخانه‌ای در گردآوری داده‌هاست.

the role of dreams in political-religious legitimacy in the era of the first islamic caliphs

the interpretation of dreams has always been of interest to societies, especially rulers, in various historical periods in order to predict events and providing information about the fate of people. among muslims, dreams and their interpretation are considered a divine science that can have a significant impact on the individual, social, and political life of societies. one of the periods in which muslim rulers paid attention to dream narration and interpretation is the era of the three caliphs. by examining and analyzing the content of dreams narrated by the first caliphs of islam, an attempt is made to show that these dreams were narrated by the apparatus of power with specific aims and motives. on this basis, the main question is how and with what themes the institution of power used dreams to legitimise the discourse of the caliphate, especially in the political and religious spheres. the dream was narrated by religious leaders, especially the messenger of allah, about caliphs or their relatives, with themes such as the resemblance of the new rulers of islamic society to the prophet, justification of their actions and their approval by the prophet, gaining the support of the people, etc., with the aim of the justifying the political legitimacy of the caliphs and promoting their legitimacy. the central signifier of the dreams pursues political goals in an attempt to establish the legal status of the caliphs as the rightful successors of the prophet in the public. the method of this research is descriptive-analytical and uses a library method of data collection.